Franse gemeenten kleuren groen

IMG_4569

(Foto: verkiezingskoorts in Colombes nabij Parijs, waar de 82-jarige burgemeester Goueta het veld ruimt voor groene burgemeester Chaimovitch)

Het heeft even geduurd, maar 28 juni jl. is eindelijk de tweede ronde van de Franse gemeenteraadsverkiezingen gehouden, nadat het coronavirus roet in het eten gooide na de eerste ronde op 15 maart. Grote steden komen in linkse handen, vooral dankzij een goede score van Europe Ecologie-Les Verts (EELV) oftewel: de Groenen.

Coronavirus
Na consultatie van de politieke leiders, besluit president Macron om tijdens de lockdown toch de eerste ronde op 15 maart te laten doorgaan, met in achtneming van sanitaire maatregelen. Het betekent een lage opkomst van 45%. Het dubbele signaal van binnen blijven maar wel naar buiten om te stemmen wordt niet begrepen. Meer dan 30.000 gemeenteraden worden gekozen in de eerste ronde, die zijn geïnstalleerd op 18 mei. Voor de overige bijna 5.000 gemeenten volgt een tweede ronde op 28 juni, maar ook dit brengt geen mensenmassa’s op de been. De opkomst met 41% is een historisch dieptepunt sinds het ontstaan van de Vijfde Republiek in 1958.

Voor de tweede ronde is bescheiden campagne gevoerd vanwege de coronamaatregelen: het bleef veelal bij folderen en nog heel klassiek posters plakken. Het is moeilijk te zeggen hoe de coronacrisis de kiezer heef beïnvloed en of de aanpak van het zittende gemeentebestuur daaraan bijdraagt. Zo is de lockdown in en rondom Parijs gebruikt om een aantal fietspaden aan te leggen ten koste van auto’s, zijn gratis mondkapjes uitgedeeld en hebben veel Fransen waarschijnlijk meer nagedacht over (groen)voorzieningen in hun buurt, toen zij door de lockdown veel meer aan huis gebonden waren.

Hoe werkt het?
Alvorens in te gaan op de uitslag, even een educatief moment. Elke zes jaar vinden raadsverkiezingen plaats in de bijna 35.000 Franse gemeenten. Gemeenten met minder dan 100 inwoners stemmen voor een gemeenteraad van zeven leden. Dat aantal loopt op tot 69 leden voor steden met meer dan 300.000 inwoners.

De verkiezingen verlopen anders voor gemeenten met minder dan 1.000 inwoners, waar niet met een lijst wordt gewerkt maar met losse kandidaten. Deze worden in de eerste ronde gekozen indien zij een absolute meerderheid hebben, nadat een kwart van de geregistreerde stemmen is uitgebracht. Als daarmee niet alle zetels opgevuld zijn, dan mogen in de tweede ronde alle overgebleven kandidaten weer meedoen en is een relatieve meerderheid voldoende.

In gemeenten met meer dan 1.000 inwoners wordt met lijsten gewerkt, zoals in Nederland. Indien geen enkele lijst 50% of meer van de stemmen haalt, volgt een tweede ronde, waarbij alleen lijsten meedoen die in de eerste ronde minstens 10% van de stemmen heeft gehaald. Lijsten met minstens 5% van de stemmen, mogen zich bij een andere lijst aansluiten in de tweede ronde. Om de kansen te vergroten, worden tussen de eerste en tweede ronde allianties of lijstverbindingen aangegaan. In de grote gemeenten zijn verschillende allianties gevormd, waarbij doorgaans de leider van de grootste partij burgemeesterskandidaat is, terwijl andere partijen wethouders leveren. Vanuit Nederlands perspectief is het aantal wethouders overigens fors: Parijs (2 miljoen inwoners) heeft bijvoorbeeld nu 27 wethouders en een aangrenzende stad Colombes met 85.000 inwoners – orde grootte Hilversum- heeft 15 wethouders op een raad van 53 leden. Overigens zijn er veel deeltijdwethouders.

Voor de volledigheid: er geldt voor de drie grootste steden -Parijs, Marseille en Lyon- een apart regime. Binnen deze steden zijn kiesdistricten gecreëerd, die grosso modo overeenkomen met de arrondissementen waarin deze steden zijn ingedeeld. In Parijs bijvoorbeeld vormen de eerste vier arrondissementen, gelegen in het minder dichtbevolkte centrum, een kiesdistrict. Binnen al deze kiesdistricten geldt dan weer de procedure voor gemeenten met meer dan 1.000 inwoners.

Winnaars en verliezers
De gemeenteraadsverkiezingen van 2014 vonden plaats onder de socialistische president Hollande en leidden tot een slechte uitslag voor de Parti Socialiste (PS). Daar profiteerden destijds Les Républicains (LR) van, terwijl La République en Marche (LREM) van Macron simpelweg nog niet bestond. Of een partij het goed gedaan heeft tijdens gemeenteraadsverkiezingen, wordt mede bepaald door het aantal burgemeesters dat wordt geleverd in grote gemeenten.

De Fransen spreken van een ‘blauwe golf’ indien rechts wint en een ‘roze golf’ als links wint. In 2020 is er sprake van een zeldzamere ‘groene golf’. Na een relatief goede uitslag tijdens de Europese verkiezingen in 2019, harkt Europe Ecologie-Les Verts (EELV) veel klinkende burgemeestersposten binnen in Grenoble, Strasbourg, Poitiers en Besançon. Sinds 73 jaar krijgt zowaar Bordeaux een linkse burgemeester in de persoon van ecologist Pierre Hurmic. Hoofdprijs lijkt de derde stad Lyon, waar Gérard Collomb, burgemeester sinds 2001 en even minister van Binnenlandse Zaken voor Macron, de culinaire hoofdstad in handen ziet vallen van de groene Grégory Doucet. Aan het eind van de verkiezingsavond komt daarnaast een nog grotere buit bij wanneer de groene Michèle Rubirola met haar linkse alliantie “Lente van Marseille” zelfs de tweede stad van het land verovert.

LR en de socialisten hebben vooral gemeenten weten te behouden waar zij in 2014 al gekozen waren. Voor LR bleef Troyes in handen van de potentiële presidentskandidaat François Baroin, werd oud-minister Estrosi herkozen in Nice en is ook Toulouse behouden. Uitermate spannend verlopen de verkiezingen in Lille, waar Martine Aubry sinds 2001 burgemeester is. Dit socialistische kopstuk, voormalige minister van Arbeid, lukt het niet een alliantie aan te gaan met de Groenen, maar wint op het nippertje met 220 stemmen voorsprong. Het past in het beeld dat burgemeesters de favoriete volksvertegenwoordiger zijn van Franse kiezers zijn en daardoor vaak zittende burgemeesters kiezen.

Le Rassemblement national (RN), zoals de partij van de extreemrechtse Marine Le Pen tegenwoordig heet, stabiliseert min of meer als het gaat om burgemeesters, nadat 11 gemeenten in 2014 een burgemeester van het toenmalige Front National kregen; zes daarvan zijn al in de eerste ronde herkozen. De partij wint ook Moissac in het zuidwesten. Het prestigeobject in 2020 is Perpignan waar Louis Aliot, tot vorig jaar de levenspartner van Marine Le Pen, de burgemeesterspost weet binnen te slepen. Hij deed dit overigens op persoonlijke titel zonder de partijnaam te gebruiken.

De partij van de president
LREM heeft geen indrukwekkende start gemaakt tijdens hun eerste gemeenteraadsverkiezingen. Het ontbreekt de partij nog aan een natuurlijke achterban en op nationaal niveau rommelt het in de partij. Door twee recente afsplitsingen in l’Assemblée nationale, is Macron zijn absolute meerderheid kwijt geraakt. Daarnaast valt en staat de partij met het succes van president Macron, die door demonstraties van de gele hesjes en vervolgens protesten tegen de pensioenshervormingen een taai jaar achter de kiezen heeft. Andere partijprominenten zijn toch vaak afvallige socialisten of Républicains die het ontbreekt aan politieke behendigheid. Kortom: de partij valt of staat met de persoon van Macron.

Dat werd al duidelijk door de onhandige manoeuvreerde lijsttrekker Nathalie Loiseau tijdens de Europese verkiezingen in 2019 en nu door het gestuntel in Parijs, waarover hieronder meer. De partij verovert weinig grote gemeenten. Minister van begrotingszaken Darmanin wist in de eerste ronde Tourcoing (gelegen tussen Lille en de Belgische grens) te veroveren. Eerste minister Edouard Philippe wint in de tweede ronde overtuigend Le Havre, waar hij tot zijn aantreden als premier in 2017 burgemeester was. De grootste stad die LREM had kunnen veroveren was de derde stad van het land, Lyon, maar een controversiële alliantie met LR pakt verkeerd uit en LREM distantieert zich zelfs van de kandidaat in Lyon.

Parijs
Parijs is de verkiezingsstrijd ingegaan met de zittende socialistische burgemeester Anne Hidalgo, die zich sinds 2014 met name op het verkeer van de Franse hoofdstad heeft gestort. Zij neemt het op tegen Rachida Dati van Les Républicains, burgemeester van het zevende arrondissement en oud-minister van Justitie onder president Sarkozy. LREM parachuteert oud-staatssecretaris Benjamin Griveaux, die te maken krijgt met een LREM dissident, de excentrieke wiskundige en parlementariër Cédric Villani. Griveaux gaat uiteindelijk ten onder in februari wanneer een seksueel getinte video van hem het internet bereikt.

Macron duwt vervolgens zijn minister van Volksgezondheid Agnès Buzyn het podium op. Buzyn eindigt op 15 maart slechts als derde, achter Anne Hildago en Rachida Dati. Hoewel deze drie dames doorgaan naar de tweede ronde, zijn de kansen van Buzyn nihil, die ook nog eens sinds maart volledig uit beeld is: het gerucht gaat dat ook zij vervangen wordt, totdat een persbericht eind mei dat tegenspreekt. Ook in de tweede ronde wordt Buzyn derde en lukt het niet eens een raadszetel te veroveren. Een alliantie tussen de socialisten met de linkse partijen beklinkt de overwinning van Hildago, die bijna 50% van de stemmen behaalt en daarmee nog beter scoort dan in 2014. Hildago heeft overigens tijdens de campagne ontkent dat zij in 2022 opgaat als presidentskandidaat voor de PS.

Macron weer aan zet

Gemeenteraadsverkiezingen leiden in Frankrijk bijna altijd tot een andere samenstelling van de regering, waarbij de president zijn team aanpast aan zijn doelstellingen voor de rest van zijn mandaat en zich kan ontdoen van de zwakkere broeders en zusters onder de ministers. Dat betekent wellicht ook een andere premier, maar zeker niet omdat Phillippe incapabel zou zijn. Het zou dan gaan om maandenlange speculaties dat Macron nog moeilijk door één deur kan met zijn eerste minister. Die laatste is burgemeesterskandidaat in Le Havre en zegt premier te blijven als hij als gekozen is, maar roept ook dat burgemeester het mooiste openbare ambt is. Het kan de gelegenheid zijn voor Macron om een premier met een groen profiel te zoeken, een onderwerp waar Philippe minder op overtuigt.

President Macron heeft tijdens zijn televisietoespraak 14 juni jl. hervormingen aangekondigd om de economische en sociale crisis na de corona-epidemie te lijf te gaan, maar  maatregelen worden wijselijk bekend gemaakt in juli, na de gemeenteraadsverkiezingen. In die toespraak plaatst hij al een vraagteken of het verstandig is dat ‘Parijs’ nog steeds een centrale en allesbepalende rol speelt in het landsbestuur. Tijdens de coronacrisis werd duidelijk dat de hiërarchische lijnen tussen Parijs en alle uithoeken van een land waar Nederland 15 keer inpast, te stroperig zijn. Hoewel de ondeelbaarheid van de Franse staat een mooi principe is sinds de Franse revolutie van 1789, staat dit in noodsituaties wel een efficiënte aanpak in de weg.

Daarnaast analyseerde de Franse krant Les Echos dat Frankrijk teveel in de overheidskolom blijft heen en weer bewegen om tot een aanpak van de crisis te komen en wetenschap en het bedrijfsleven weinig betrekken, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Duitsland. Dergelijke bestuurlijke hervormingen zijn wellicht nodig, maar niet iets waar kiezers doorgaans wildenthousiast van worden. Wanneer een tweede golf van het coronavirus uitblijft dit najaar, is het momentum van deze hervormingen snel verdwenen, en zal het vooral gaan over werkgelegenheid, sociale zekerheid, de organisatie van de gezondheidszorg en koopkracht. Ook zal Macron klimaat en milieu hoog op de politieke agenda blijven zetten, zeker met deze groene golf in het achterhoofd. Sociale gelijkheid is een ander onderwerp wat de achterban van de Groenen erg aanspreekt.

Hoewel Macron er na de crisis in peilingen wat beter voor staat dan eind 2019 en presidentsverkiezingen nu wederom gemakkelijk zou winnen van Marine Le Pen, wordt het snel problematisch indien andere partijen een aansprekende kandidaat lanceren. Die is nu nog in geen velden of wegen te bekennen voor LR en de PS. Dat laatste geldt ook voor EELV, waar de europarlementariër Yannick Jadot momenteel boegbeeld is. In het voorjaar van 2021 vinden regionale verkiezingen plaats, een nieuw ijkmoment om te zien hoe de Franse driekleur erbij hangt.

3 redenen waarom May tóch een verkiezing uitschrijft

29178578784_cb88b569f0_b

Voor een premier die vergelijkingen met Margaret Thatcher vooral als compliment ervaart, is de aankondiging van Theresa May vandaag dat er op 8 juni aanstaande vervroegde verkiezingen komen, een opvallende ‘U-turn’. Thatcher stond immers bekend om haar koppigheid en totale aversie voor het terugdraaien van genomen besluiten, pakkend samengevat in haar legendarische optreden op het partijcongres in 1980. De beslissing van May is namelijk een epische U-turn, nadat ze al tig keer had verklaard dat vroege verkiezingen uit den boze waren. Om drie redenen kiest een premier op het toppen van haar macht er tóch voor om haar geloofwaardigheid én haar macht op het spel te zetten.

Continue reading

Gevecht om Amerika

Gevecht om Amerika

Update: ‘Gevecht om Amerika’ is vanaf nu te bestellen via bol.com

Op 28 september presenteren Adriaan Andringa en Daniël Schut hun nieuwe boek ‘Gevecht om Amerika – De democratische worsteling van Clinton en Trump’. Haags Tweede Kamerlid en campagneleider Sjoerd Sjoerdsma (D66) zal het eerste exemplaar in ontvangst nemen. Ook zal hij, net als de auteurs, zijn visie op de Amerikaanse verkiezingen delen. “In Gevecht om Amerika verklaren we de opmerkelijke presidentsverkiezingen van 2016 binnen de democratische traditie van Amerika”, aldus de auteurs. “We leggen uit hoe campagnes en verkiezingen in Amerika werken en doen een voorspelling wie de nieuwe president zal worden. Wij zijn dan ook erg blij dat we het eerste exemplaar aan de buitenland woordvoerder én campagneleider van D66 kunnen uitreiken.” Continue reading

Bepaalt dode kat wie burgemeester van Londen wordt?

6151876167_4edf3d69ef_b

Morgen gaan Londenaren naar de stembus om een opvolger te kiezen van Boris Johnson, die na 8 jaar als machtigste man in de Britse hoofdstad zijn vizier op iets nog groters heeft gericht. Twee zeer respectabele politici meldden zich voor het ambt. Met achter de schermen een man die met dode kat- en hondenfluittactieken ervoor zorgde dat zij elkaar niet op huisvesting, transport of economie bestreden, maar op iets heel anders: de religie van een van de kandidaten.

Continue reading

Alle 13 goed? Front National op regionaal pluche

2048x1536-fit_carte-france-13-regions-votee-assemblee-nationale-23-juillet-2014Deze zomer op vakantie geweest naar de Bourgogne? Dat was dan de laatste keer. Vanaf 2016 wordt namelijk in heel Frankrijk een regionale herindeling doorgevoerd. Uw nieuwe vakantiebestemming heet vanaf dat moment: Bourgogne Franche-Comté. De huidige 22 regio’s worden samengevoegd tot 13 regio’s om zo een efficiëntere overheid te vormen, die meer decentraal is georganiseerd. Bovenal is het ook een bezuinigingsmaatregel op het aantal politieke functionarissen en ambtenaren. De bevoegdheden van de volksvertegenwoordiging, de regionale raad, zijn licht toegenomen. De regio’s zijn al bevoegd op ondermeer ruimtelijke ordening, economische ontwikkeling, milieu, spoorvervoer en scholing. Om beter invulling te geven aan de economische ontwikkeling, mag de regio dan ook bijvoorbeeld financiële steun aan bedrijven verlenen. Continue reading

Labour-verkiezing: Koopt rechts een linkse leider?

 

Na de zeer pijnlijke verkiezingsnederlaag voor zijn Labourpartij in mei van dit jaar, hield partijleider Ed Miliband de eer aan zichzelf. Milibands 5 jaar als oppositieleider tijdens Cameron-I werd door de kiezer dusdanig slecht beoordeeld dat voor het eerst sinds 1966 de zittende macht haar aantal stemmen had vergroot. En dus moet er een nieuwe leider komen voor Labour. Een aantal gegadigden gooiden hun hoed in de ring. Twee vrouwen: de ervaren Yvette Cooper – tevens vrouw van Labours voormalige tweede man Ed Balls, die in mei op sensationele wijze zijn zetel verloor – en de pragmatische Blairite Liz Kendall. En twee mannen: gedoodverfde winnaar Andy Burnham, al langer kroonprins binnen Labour, en de ervaren oer-socialist Jeremy Corbyn. Met een lange carrière als actievoerder tegen onder andere Apartheid, de Irakoorlog en armoede en een vaak kritische houding ten opzichte van zijn eigen partij, behoort Corbyn bij tot de uiterst linkervleugel van Labour. Niet voor niets gaf hij aan vooral mee te doen aan de verkiezing om het debat binnen de leiderschapsverkiezing (naar links) te verbreden.

Continue reading

Verenigd Koninkrijk dreigt onbestuurbaar te worden

UK_Polling_Booth_2011Morgen gaan de Britten naar de stembus. Na een nacht tellen worden op vrijdagochtend dan de contouren zichtbaar van het nieuwe politieke landschap. Overzichtelijk zal het niet zijn. En omdat het vormen van een meerderheid wel erg onorthodoxe samenwerkingsvormen lijkt te vereisen, is het maar zeer de vraag of de uitslag de bestuurbaarheid van het land ten goede gaat komen. Continue reading

#UK2015 Een verkiezing zonder winnaars

UK_polling_station_signZoals het er naar uitziet, gaat niemand de aankomende Britse verkiezingen winnen. 650 Parlementsleden zullen weliswaar verkozen worden, maar geen van de partijen waartoe ze behoren zal naar verwachting op de ochtend van 8 mei in een overwinningsroes ontwaken. Sterker nog, het kan goed zijn dat David Cameron, Ed Miliband, Nick Clegg en co die dag allemaal met een kater opstaan, in een nieuw, politiek landschap waar geen touw aan vast te knopen is. Continue reading