Franse gemeenten kleuren groen

IMG_4569

(Foto: verkiezingskoorts in Colombes nabij Parijs, waar de 82-jarige burgemeester Goueta het veld ruimt voor groene burgemeester Chaimovitch)

Het heeft even geduurd, maar 28 juni jl. is eindelijk de tweede ronde van de Franse gemeenteraadsverkiezingen gehouden, nadat het coronavirus roet in het eten gooide na de eerste ronde op 15 maart. Grote steden komen in linkse handen, vooral dankzij een goede score van Europe Ecologie-Les Verts (EELV) oftewel: de Groenen.

Coronavirus
Na consultatie van de politieke leiders, besluit president Macron om tijdens de lockdown toch de eerste ronde op 15 maart te laten doorgaan, met in achtneming van sanitaire maatregelen. Het betekent een lage opkomst van 45%. Het dubbele signaal van binnen blijven maar wel naar buiten om te stemmen wordt niet begrepen. Meer dan 30.000 gemeenteraden worden gekozen in de eerste ronde, die zijn geïnstalleerd op 18 mei. Voor de overige bijna 5.000 gemeenten volgt een tweede ronde op 28 juni, maar ook dit brengt geen mensenmassa’s op de been. De opkomst met 41% is een historisch dieptepunt sinds het ontstaan van de Vijfde Republiek in 1958.

Voor de tweede ronde is bescheiden campagne gevoerd vanwege de coronamaatregelen: het bleef veelal bij folderen en nog heel klassiek posters plakken. Het is moeilijk te zeggen hoe de coronacrisis de kiezer heef beïnvloed en of de aanpak van het zittende gemeentebestuur daaraan bijdraagt. Zo is de lockdown in en rondom Parijs gebruikt om een aantal fietspaden aan te leggen ten koste van auto’s, zijn gratis mondkapjes uitgedeeld en hebben veel Fransen waarschijnlijk meer nagedacht over (groen)voorzieningen in hun buurt, toen zij door de lockdown veel meer aan huis gebonden waren.

Hoe werkt het?
Alvorens in te gaan op de uitslag, even een educatief moment. Elke zes jaar vinden raadsverkiezingen plaats in de bijna 35.000 Franse gemeenten. Gemeenten met minder dan 100 inwoners stemmen voor een gemeenteraad van zeven leden. Dat aantal loopt op tot 69 leden voor steden met meer dan 300.000 inwoners.

De verkiezingen verlopen anders voor gemeenten met minder dan 1.000 inwoners, waar niet met een lijst wordt gewerkt maar met losse kandidaten. Deze worden in de eerste ronde gekozen indien zij een absolute meerderheid hebben, nadat een kwart van de geregistreerde stemmen is uitgebracht. Als daarmee niet alle zetels opgevuld zijn, dan mogen in de tweede ronde alle overgebleven kandidaten weer meedoen en is een relatieve meerderheid voldoende.

In gemeenten met meer dan 1.000 inwoners wordt met lijsten gewerkt, zoals in Nederland. Indien geen enkele lijst 50% of meer van de stemmen haalt, volgt een tweede ronde, waarbij alleen lijsten meedoen die in de eerste ronde minstens 10% van de stemmen heeft gehaald. Lijsten met minstens 5% van de stemmen, mogen zich bij een andere lijst aansluiten in de tweede ronde. Om de kansen te vergroten, worden tussen de eerste en tweede ronde allianties of lijstverbindingen aangegaan. In de grote gemeenten zijn verschillende allianties gevormd, waarbij doorgaans de leider van de grootste partij burgemeesterskandidaat is, terwijl andere partijen wethouders leveren. Vanuit Nederlands perspectief is het aantal wethouders overigens fors: Parijs (2 miljoen inwoners) heeft bijvoorbeeld nu 27 wethouders en een aangrenzende stad Colombes met 85.000 inwoners – orde grootte Hilversum- heeft 15 wethouders op een raad van 53 leden. Overigens zijn er veel deeltijdwethouders.

Voor de volledigheid: er geldt voor de drie grootste steden -Parijs, Marseille en Lyon- een apart regime. Binnen deze steden zijn kiesdistricten gecreëerd, die grosso modo overeenkomen met de arrondissementen waarin deze steden zijn ingedeeld. In Parijs bijvoorbeeld vormen de eerste vier arrondissementen, gelegen in het minder dichtbevolkte centrum, een kiesdistrict. Binnen al deze kiesdistricten geldt dan weer de procedure voor gemeenten met meer dan 1.000 inwoners.

Winnaars en verliezers
De gemeenteraadsverkiezingen van 2014 vonden plaats onder de socialistische president Hollande en leidden tot een slechte uitslag voor de Parti Socialiste (PS). Daar profiteerden destijds Les Républicains (LR) van, terwijl La République en Marche (LREM) van Macron simpelweg nog niet bestond. Of een partij het goed gedaan heeft tijdens gemeenteraadsverkiezingen, wordt mede bepaald door het aantal burgemeesters dat wordt geleverd in grote gemeenten.

De Fransen spreken van een ‘blauwe golf’ indien rechts wint en een ‘roze golf’ als links wint. In 2020 is er sprake van een zeldzamere ‘groene golf’. Na een relatief goede uitslag tijdens de Europese verkiezingen in 2019, harkt Europe Ecologie-Les Verts (EELV) veel klinkende burgemeestersposten binnen in Grenoble, Strasbourg, Poitiers en Besançon. Sinds 73 jaar krijgt zowaar Bordeaux een linkse burgemeester in de persoon van ecologist Pierre Hurmic. Hoofdprijs lijkt de derde stad Lyon, waar Gérard Collomb, burgemeester sinds 2001 en even minister van Binnenlandse Zaken voor Macron, de culinaire hoofdstad in handen ziet vallen van de groene Grégory Doucet. Aan het eind van de verkiezingsavond komt daarnaast een nog grotere buit bij wanneer de groene Michèle Rubirola met haar linkse alliantie “Lente van Marseille” zelfs de tweede stad van het land verovert.

LR en de socialisten hebben vooral gemeenten weten te behouden waar zij in 2014 al gekozen waren. Voor LR bleef Troyes in handen van de potentiële presidentskandidaat François Baroin, werd oud-minister Estrosi herkozen in Nice en is ook Toulouse behouden. Uitermate spannend verlopen de verkiezingen in Lille, waar Martine Aubry sinds 2001 burgemeester is. Dit socialistische kopstuk, voormalige minister van Arbeid, lukt het niet een alliantie aan te gaan met de Groenen, maar wint op het nippertje met 220 stemmen voorsprong. Het past in het beeld dat burgemeesters de favoriete volksvertegenwoordiger zijn van Franse kiezers zijn en daardoor vaak zittende burgemeesters kiezen.

Le Rassemblement national (RN), zoals de partij van de extreemrechtse Marine Le Pen tegenwoordig heet, stabiliseert min of meer als het gaat om burgemeesters, nadat 11 gemeenten in 2014 een burgemeester van het toenmalige Front National kregen; zes daarvan zijn al in de eerste ronde herkozen. De partij wint ook Moissac in het zuidwesten. Het prestigeobject in 2020 is Perpignan waar Louis Aliot, tot vorig jaar de levenspartner van Marine Le Pen, de burgemeesterspost weet binnen te slepen. Hij deed dit overigens op persoonlijke titel zonder de partijnaam te gebruiken.

De partij van de president
LREM heeft geen indrukwekkende start gemaakt tijdens hun eerste gemeenteraadsverkiezingen. Het ontbreekt de partij nog aan een natuurlijke achterban en op nationaal niveau rommelt het in de partij. Door twee recente afsplitsingen in l’Assemblée nationale, is Macron zijn absolute meerderheid kwijt geraakt. Daarnaast valt en staat de partij met het succes van president Macron, die door demonstraties van de gele hesjes en vervolgens protesten tegen de pensioenshervormingen een taai jaar achter de kiezen heeft. Andere partijprominenten zijn toch vaak afvallige socialisten of Républicains die het ontbreekt aan politieke behendigheid. Kortom: de partij valt of staat met de persoon van Macron.

Dat werd al duidelijk door de onhandige manoeuvreerde lijsttrekker Nathalie Loiseau tijdens de Europese verkiezingen in 2019 en nu door het gestuntel in Parijs, waarover hieronder meer. De partij verovert weinig grote gemeenten. Minister van begrotingszaken Darmanin wist in de eerste ronde Tourcoing (gelegen tussen Lille en de Belgische grens) te veroveren. Eerste minister Edouard Philippe wint in de tweede ronde overtuigend Le Havre, waar hij tot zijn aantreden als premier in 2017 burgemeester was. De grootste stad die LREM had kunnen veroveren was de derde stad van het land, Lyon, maar een controversiële alliantie met LR pakt verkeerd uit en LREM distantieert zich zelfs van de kandidaat in Lyon.

Parijs
Parijs is de verkiezingsstrijd ingegaan met de zittende socialistische burgemeester Anne Hidalgo, die zich sinds 2014 met name op het verkeer van de Franse hoofdstad heeft gestort. Zij neemt het op tegen Rachida Dati van Les Républicains, burgemeester van het zevende arrondissement en oud-minister van Justitie onder president Sarkozy. LREM parachuteert oud-staatssecretaris Benjamin Griveaux, die te maken krijgt met een LREM dissident, de excentrieke wiskundige en parlementariër Cédric Villani. Griveaux gaat uiteindelijk ten onder in februari wanneer een seksueel getinte video van hem het internet bereikt.

Macron duwt vervolgens zijn minister van Volksgezondheid Agnès Buzyn het podium op. Buzyn eindigt op 15 maart slechts als derde, achter Anne Hildago en Rachida Dati. Hoewel deze drie dames doorgaan naar de tweede ronde, zijn de kansen van Buzyn nihil, die ook nog eens sinds maart volledig uit beeld is: het gerucht gaat dat ook zij vervangen wordt, totdat een persbericht eind mei dat tegenspreekt. Ook in de tweede ronde wordt Buzyn derde en lukt het niet eens een raadszetel te veroveren. Een alliantie tussen de socialisten met de linkse partijen beklinkt de overwinning van Hildago, die bijna 50% van de stemmen behaalt en daarmee nog beter scoort dan in 2014. Hildago heeft overigens tijdens de campagne ontkent dat zij in 2022 opgaat als presidentskandidaat voor de PS.

Macron weer aan zet

Gemeenteraadsverkiezingen leiden in Frankrijk bijna altijd tot een andere samenstelling van de regering, waarbij de president zijn team aanpast aan zijn doelstellingen voor de rest van zijn mandaat en zich kan ontdoen van de zwakkere broeders en zusters onder de ministers. Dat betekent wellicht ook een andere premier, maar zeker niet omdat Phillippe incapabel zou zijn. Het zou dan gaan om maandenlange speculaties dat Macron nog moeilijk door één deur kan met zijn eerste minister. Die laatste is burgemeesterskandidaat in Le Havre en zegt premier te blijven als hij als gekozen is, maar roept ook dat burgemeester het mooiste openbare ambt is. Het kan de gelegenheid zijn voor Macron om een premier met een groen profiel te zoeken, een onderwerp waar Philippe minder op overtuigt.

President Macron heeft tijdens zijn televisietoespraak 14 juni jl. hervormingen aangekondigd om de economische en sociale crisis na de corona-epidemie te lijf te gaan, maar  maatregelen worden wijselijk bekend gemaakt in juli, na de gemeenteraadsverkiezingen. In die toespraak plaatst hij al een vraagteken of het verstandig is dat ‘Parijs’ nog steeds een centrale en allesbepalende rol speelt in het landsbestuur. Tijdens de coronacrisis werd duidelijk dat de hiërarchische lijnen tussen Parijs en alle uithoeken van een land waar Nederland 15 keer inpast, te stroperig zijn. Hoewel de ondeelbaarheid van de Franse staat een mooi principe is sinds de Franse revolutie van 1789, staat dit in noodsituaties wel een efficiënte aanpak in de weg.

Daarnaast analyseerde de Franse krant Les Echos dat Frankrijk teveel in de overheidskolom blijft heen en weer bewegen om tot een aanpak van de crisis te komen en wetenschap en het bedrijfsleven weinig betrekken, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Duitsland. Dergelijke bestuurlijke hervormingen zijn wellicht nodig, maar niet iets waar kiezers doorgaans wildenthousiast van worden. Wanneer een tweede golf van het coronavirus uitblijft dit najaar, is het momentum van deze hervormingen snel verdwenen, en zal het vooral gaan over werkgelegenheid, sociale zekerheid, de organisatie van de gezondheidszorg en koopkracht. Ook zal Macron klimaat en milieu hoog op de politieke agenda blijven zetten, zeker met deze groene golf in het achterhoofd. Sociale gelijkheid is een ander onderwerp wat de achterban van de Groenen erg aanspreekt.

Hoewel Macron er na de crisis in peilingen wat beter voor staat dan eind 2019 en presidentsverkiezingen nu wederom gemakkelijk zou winnen van Marine Le Pen, wordt het snel problematisch indien andere partijen een aansprekende kandidaat lanceren. Die is nu nog in geen velden of wegen te bekennen voor LR en de PS. Dat laatste geldt ook voor EELV, waar de europarlementariër Yannick Jadot momenteel boegbeeld is. In het voorjaar van 2021 vinden regionale verkiezingen plaats, een nieuw ijkmoment om te zien hoe de Franse driekleur erbij hangt.

Getuigschrift: Frankrijk en het coronavirus

President Macron met mondkapje tijdens een werkbezoek
President Macron met mondkapje tijdens een werkbezoek

Stakingen in het openbaar vervoer, pensioenhervomingen en gele hesjes: het lijkt voorjaar 2020 voor Frankrijk alweer een eeuwigheid geleden. Net als de rest van de wereld, wordt het land in de greep gehouden door het coronavirus. Gezien de ernstige situatie bij de Italiaanse en Spaanse zuiderburen in de achtertuin, kiest de Franse regering voor een minder strenge lockdown (‘confinement’ in het Frans) dan Spanje maar wel weer strenger dan in Nederland. Het past bij de directieve staatsvorm van de Vijfde republiek, die niet voor niets de eerste tien jaar door een oorlogsgeneraal werd geleid. Wat betekent het coronavirus voor de Franse politiek?

Op slot
Tussen 9 maart en 11 mei moeten alle Fransen binnen blijven en mogen zij alleen met een specifieke redenen naar buiten: boodschappen doen, werken waar thuiswerken niet mogelijk is, naar de dokter of het ziekenhuis, de hond uitlaten of voor lichaamsbeweging rondom een kilometer van je huis. Daarvoor moet je een getuigschrift tonen. Werkgevers schakelen waar mogelijk over op thuiswerken, terwijl scholen, horeca, kappers en winkels dicht zijn. Dit sluit grotendeels aan op de maatregelen in omringende landen, behalve het getuigschrift, wat in de praktijk overigens wel meevalt. Je kunt het namelijk zelf invullen of downloaden met datum en tijdstip en zo kan iemand in theorie meerdere keren per dag naar de supermarkt: rondlopende politieagenten controleren niet intensief.

In de periode van 11 mei tot 2 juni is een eerste fase van versoepeling ingegaan: iedereen mag zonder getuigschrift naar buiten om zich maximaal 100 kilometer hemelsbreed van zijn eigen huis te bewegen. Mondkapjes in het openbaar vervoer worden verplicht en er geldt een afstandsregel van een meter (geen anderhalve meter!): in Parijs is nog wel een getuigschrift verplicht in het openbaar vervoer tijdens het spitsuur. De basisscholen gaan geleidelijk aan weer open, net als kappers en winkels die zich niet in een groot overdekt winkelcentrum bevinden. Daarnaast is sinds 9 mei een kaart geïntroduceerd, die het land verdeeld in groene en rode zones. Indien het virus weer aanwakkert, kan de overheid aanvullende maatregelen nemen in de rode zones: Parijs en omgeving staat afhankelijk in het rood, net als Noord- en Oost-Frankrijk. In de groene zones mogen parken open, evenals middelbare scholen, dat is in de rode zones niet het geval. Op 28 mei is het aan premier Eduard Philippe om de tweede fase van de versoepeling aan te kondigen: de kaart van Frankrijk is bijna helemaal groen, alleen Parijs en omgeving zijn oranje. In grote lijnen worden tussen 2 en 22 juni geleidelijk aan veel restricties opgeheven, met name voor het onderwijs, horeca, stranden, parken en sportscholen en zijn ook toeristen uit EU-landen weer welkom vanaf 15 juni.

Frankrijk is zwaar door het coronavirus getroffen, maar niet buitensporig in vergelijk met omringende landen. Frankrijk neemt eind mei in een overzicht een vijfde plek in met 421 doden per 1 miljoen inwoners, waar België de eerste plaats bezet met 806 doden en Nederland zevende is met 337 doden. Frankrijk betreurt eind mei zeker 18.000 doden, wat de helft is van het aantal sterfgevallen in het Verenigd Koninkrijk. Minder dan 5% van de bevolking raakt besmet en zelfs in zwaar getroffen gebieden bleef dat onder de 10%.

Steun
President Emmanuel Macron loodst zijn land door deze crisis en spreekt driemaal de natie toe, steeds op verschillende toon. Hij begint 6 maart met veel schouderklopjes omdat iedereen zich zo goed aanpast, gevolgd door een donderspeech op 14 maart want dan blijkt dat toch veel mensen de regels aan hun laars lappen. Hij roept dan meerdere keren in oorlog te zijn tegen het virus, om af te sluiten op 13 april met de versoepeling per 11 mei in een nederige speech waarin hij zegt dat het land niet overal even goed op een dergelijke crisis was voorbereid.

In welke mate steunen de Fransen zijn aanpak? Dat is moeilijk te zeggen omdat Fransen kritisch zijn en veel van hun overheid verwachten voor al hun belastinggeld. De eerste weken steunt volgens peilingen een meerderheid van de bevolking de aanpak en neemt ook de waardering toe voor de president en zijn eerste minister richting 40 tot 50%, terwijl oppositiepartijen buiten beeld raken en zich moeilijk profileren, gissend over de informatie . Net als in andere landen, ontstaat na enkele weken meer debat over nut en noodzaak van maatregelen van vooral na de lockdown. Zeker omdat het coronavirus bijna letterlijk de hele wereld en al het nieuws in zijn greep heeft en cruciale informatie ontbreekt over dit nieuwe virus, leidt dat tot allerlei speculaties en theorieën: Nederland mag dan wel 17 miljoen virologen hebben, Frankrijk heeft er 67 miljoen. De Franse pers schrijft altijd graag ‘wat als?’ artikelen. Enkele kritische uitlatingen van humorist Jean-Marie Bigard leiden bijvoorbeeld meteen tot voorspellingen over Bigard als presidentskandidaat in 2022. Daarnaast is het ingewikkeld voor Macron wat hij aanmoet met microbioloog Didier Raoult, die vanuit Marseille het anti-malariamiddel hydroxychloroquine aanprijst als remedie tegen het virus en door vele mensen serieus wordt genomen. In tegenstelling tot zijn Amerikaanse collega Donald Trump, is Macron terughoudend. Uiteindelijk spreekt hij toch met Raoult en laat testen uitvoeren, maar eind mei mag het middel niet meer gebruikt worden in de bestrijding van het virus door teveel risico’s.

In de periode van versoepeling vanaf 11 mei gaan als vanouds de meningen weer alle kanten op, met name vanwege onduidelijkheid over de regels. Die worden per decreet uitgevaardigd in Parijs om vervolgens toegepast te worden van Frans Vlaanderen tot aan Baskenland, waar lokale vertegenwoordigers van de Staat er soms een eigen saus overheen gieten. Er is natuurlijk de afstandsregel van een meter en het dragen van een mondkapje: een kapje bij je hebben is een must, omdat je zomaar een winkel in kunt stappen die dit verplicht stelt. Hoewel niet verplicht in de openbare ruimte, wordt het kapje vaak gedragen in de steden. In Parijs is de inschatting dat meer dan de helft van de mensen het kapje draagt, maar veel minder voor mensen die recreatief buiten zijn, dus om te wandelen of te fietsen. Op Hemelvaartsdag wordt geconstateerd dat nog slechts 1 op de 10 Parijzenaars een mondkapje draagt omdat het te warm is.

De afstandsregel is problematischer. Met name bij het passeren op straat, is die afstand er niet en in Parijs zijn tot nu toe al de trappen voor de Sacré-Coeur, de oevers van het canal Saint-Martin en het veld voor Les Invalides ontruimd: teveel mensen te dicht op elkaar. Het is overigens niet zo gek dat in Parijs veel mensen naar buiten gaan, omdat het woonoppervlakte beperkt is en slechts één op de vijf woningen in de hoofdstad een balkon of tuin heeft Parken zijn pas vanaf 1 juni weer geopend.

Een kleine voorspelling: de Fransen pakken snel weer de draad op met picknicken, terrasjes, cafés en restaurants, wat onlosmakelijk is verbonden met de Franse manier van leven. Binnen twee maanden zijn de mondkapjes alleen nog terug te zien in het openbaar vervoer en is de meter afstand bijna vergeten. Alleen speciale maatregelen om lokale besmettingshaarden aan te pakken zullen aan het virus herinneren, mocht het niet tot een tweede golf komen.

Nog meer crisis…..
In crisisomstandigheden zit je als president al helemaal niet te wachten op allerlei (partij)politiek gekrakeel, maar daar ontbreekt het in deze periode niet aan. Een hersenkraker voor de Franse regering zijn de gemeenteraadsverkiezingen, waarvan de eerste ronde oorspronkelijk is voorzien op 15 maart en de tweede ronde op 22 maart. Na consultatie van de politieke leiders, besluit Macron om tijdens de lockdown toch de eerste ronde op 15 maart te laten doorgaan, met in achtneming van sanitaire maatregelen. Dit betekent een lage opkomst: het dubbele signaal van binnen blijven maar wel naar buiten om te stemmen wordt niet begrepen. Meer dan 30.000 gemeenteraden worden gekozen in de eerste ronde, maar voor de overige 15.000 is een tweede ronde nodig, met name in grote steden als Parijs. 22 maart lijkt niet haalbaar en na veel wikken en wegen is besloten deze tweede ronde op 28 juni te houden. Het alternatief om de gehele verkiezingen in januari over te doen, wordt afgewezen.

De gemeenteraadsverkiezingen gaat de partij van Macron, La République en Marche (LREM) sowieso nog lang heugen, doordat de strijd om het Parijse burgemeesterschap een spannender scenario oplevert dan de Netflixserie Marseille. Naast de officieel door LREM geparachuteerde oud-staatssecretaris Benjamin Griveaux, stelt ook een dissident zich kandidaat: de excentrieke wiskundige en parlementariër Cédric Villani, wat de LREM stemmen over twee kampen verdeeld. Griveaux trekt zich echter terug op Valentijnsdag wanneer een seksueel getinte video met hem in de hoofdrol het internet bereikt. Macron moet haastig op zoek naar een vervanger –niet zijnde Villani- en kiest op 16 februari voor minister van Volksgezondheid Agnès Buzyn. Weliswaar een bekende naam en een Parisienne, maar nogal gewaagd om de minister van Volksgezondheid te benoemen op het moment dat het coranavirus alarmerende vormen aanneemt. Buzyn eindigt op 15 maart slechts als derde, achter de huidige socialistische burgemeester Anne Hildago en Rachida Dati van Les Républicains. Hoewel deze drie dames wel doorgaan naar de tweede ronde, zijn de kansen van Buzyn nihil, die ook nog eens sinds maart volledig uit beeld is. Het gerucht gaat dat ook zij vervangen wordt, totdat een persbericht eind mei dat tegenspreekt. Als klap op de vuurpijl vormt de dissident Villani medio mei een nieuwe fractie van twintig LREM-parlementariërs, een week later gevolgd door zes oud-LREM-ers die ook een nieuwe fractie vormen, waardoor Macron zijn absolute meerderheid in de Franse Tweede Kamer kwijt is.

Philippe
Intussen wordt handenwrijvend geschreven over spanningen tussen Emmanuel Macron en Eduard Philippe. De voormalige burgemeester van Le Havre lijkt vanaf de verkiezing van Macron een rots in de branding, maar de pers meldt steeds vaker dat in deze crisis de beide heren het moeilijker met elkaar eens worden: zo zou Philippe de verkiezingsdatum van 15 maart door de strot van Macron geduwd hebben. Vanzelfsprekend ontkennen zowel Macron als Philippe. De 49-jarige Philippe is kandidaat bij de gemeenteraadsverkiezingen in Le Havre, maar dat is in de Franse politieke verhoudingen niet vreemd: als gemeenteraadslid houdt een minister op deze manier contact met de “mensen in het land”, om maar eens met oud-VVD leider Hans Wiegel te spreken. Mocht hij de tweede ronde winnen, dan kan hij weer burgemeester worden en dus vervangen worden, een kans die ook bestaat als hij verliest. Overigens hebben alle presidenten –behalve Sarkozy- meerdere premiers gehad gedurende één termijn. Philippe, die voortkomt uit de gelederen van Les Républicains en niet om zijn groene hart bekend staat, geeft een rechts imago aan de regering, terwijl Macron zich ook graag profileert op het klimaatvraagstuk. Iemand als de huidige minister van Buitenlandse Zaken, de 72-jarige Yves Le Drian, voormalig lid van de Parti Socialiste en minister van Defensie onder president Hollande, zou beter in dat plaatje passen.

Nieuwe koers
Terug naar het Frankrijk van na de coronacrisis. De te vaak geciteerde Winston Churchill zei al nooit een goede crisis te verspillen. Dit geldt zeker voor Frankrijk na het coronavirus. De werkloosheid is de afgelopen maanden in recordtijd toegenomen, terwijl Macron in zijn eerste twee jaar als president juist meer dan een half miljoen banen heeft gecreëerd. Frankrijk en Duitsland nemen al een voortrekkersrol met een wederopbouwfonds op Europees niveau, er is steun voor Air France, de cultuursector en de auto-industrie en allerlei toeslagen worden in het vooruitzicht gesteld. Maar sociale onrust is vanaf de herfst te verwachten bij bedrijven die dreigen om te vallen, zoals nu al bij Renault, terwijl de gele hesjes, op afroep beschikbaar voor elk willekeurig conflict, zich ook weer warm lopen langs de zijlijn. De crisis heeft ook de discussie doen oplaaien over de kwaliteit van de gezondheidszorg, waar het verplegend personeel slecht betaald wordt en de organisatie niet toegerust was op een dergelijke crisis. Daarnaast is het mogelijk dat thuiswerken meer de norm wordt, om te voorkomen dat niet iedereen in en rond Parijs met het overvolle openbaar vervoer naar het werk gaat. De lockdown is al benut om meer fietspaden aan te leggen. Een ander blik op de werkcultuur en mobiliteit vanuit gezondheidsoogpunt is bovendien mooi te koppelen aan een ambitieuzer klimaatbeleid.

Macron moet nu vooral een beleid kiezen dat overtuigt om de economische en sociale terugval te lijf te gaan. De oppositie van uiterst links en rechts krijgt hij sowieso nooit mee, maar hij moet grip terugvinden op zijn eigen partij en afvallige partijgenoten, die misschien verleid worden door een vernieuwde regering. Macron zal niet afgerekend worden op zijn leiderschap tijdens de lockdown, maar vooral hoe hij daarna Frankrijk uit het slop trok.

Macron, deel 2

Macron stemt in Le Touquet Paris-Plage 11juni 2017
Macron in 2017

Inmiddels is Emmanuel Macron twee en half jaar president van Frankrijk en is hij daarmee op de helft van zijn eerste termijn. Het eerste jaar kwam hij nog glorieus doorheen, het tweede jaar moesten alle zeilen bijgezet worden om ontevreden landgenoten een handreiking te doen. Hoe stevig zit Macron in het zadel?

Internationaal
Vanaf zijn verkiezing in mei 2017 profileert Macron zich sterk op het internationale vlak, waar hij zeker een ruime voldoende als rapportcijfer verdient. De Elsevier sprak onlangs zelfs van ‘de nieuwe keizer van Europa’. Hij koos ervoor de omstreden Amerikaanse president Donald Trump zoveel mogelijk tegen de borst te drukken, maar durft tegelijkertijd tegen hem in te gaan: “make this planet great again” sprak Macron, nadat de Verenigde Staten het klimaatakkoord van Parijs aan de kant schoof. Zijn sterke internationale positie wordt ook enigszins geholpen door de nodige interne strubbelingen in de grote buurlanden: het Britse leiderschap is sinds het referendum voor de Brexit totaal de weg kwijt, Angela Merkel lijkt in Berlijn al een stap terug te doen om haar opvolgster voor te sorteren en de Italiaanse politiek overtrof zichzelf door het zo bont te maken dat Frankrijk begin 2019 zelfs zijn ambassadeur terugriep. Inmiddels heeft in Rome een regeringswisseling plaatsgevonden en zijn de vriendschappelijke banden weer hersteld.

Hoe het ook zij, Macron wist van de G7 top in Biarritz afgelopen augustus een succes te maken, waarbij ondermeer een opening is gevonden voor gesprekken met Iran over de nucleaire crisis. Ook wist hij Trump te overtuigen om de export van Franse wijn naar de VS niet zwaarder belasten als reactie op de Franse belasting voor de zogenoemde GAFA (Google, Amazone, Facebook en Apple). De G7 maakte daarnaast duidelijk dat naast de VS ook Brazilië door een nogal onconventionele president wordt geregeerd. Enkele maanden daarvoor had de Braziliaanse president Jair Bolsonaro al voor een rel gezorgd door op het laatste moment een gesprek af te zeggen in Brasilia met de Franse minister van Buitenlandse Zaken voor een andere belangrijke afspraak: de kapper. Nu fulmineerde Bolsonaro tegen het Franse ‘kolonialisme’ bij de brand in het Amazonegebied van een president die niet eens in staat is een brand in een kerk te blussen, verwijzend naar de brand in de Notre-Dame op 5 april jl. Daarbovenop maakte hij via sociale media ook nog eens denigrerende opmerkingen over de vrouw van Macron, Brigitte.

Het is geel en…
In eigen land gaat Macron uit de startblokken met onder meer door hervormingen in arbeidswetgeving en het onderwijs. Het levert wel de gebruikelijke demonstraties op, met name bij de spoorwegen, maar de hervormingen komen er door. De kentering tekent zich in het voorjaar van 2018 af wanneer de gerenommeerde krant Le Monde melding maakt van een presidentiële lijfwacht, die in zijn vrije tijd graag wat demonstranten in elkaar mag slaan: de affaire Benalla is geboren. Op zich kan de Franse president niet zoveel aan deze hobby doen, maar vervelende tijdslijnen geven aan over wanneer het Elysée hiervan afwist en wanneer er maatregelen worden genomen. Handenwrijvend slaan politieke tegenstanders toe en vanaf dat moment begint het in de binnenlandse politiek moeilijker te worden. In het najaar van 2018 komt daar de protestbeweging van de gele hesjes bovenop, die aanvankelijk demonstreren tegen de stijgende benzineprijzen, maar gedurende de maanden blijkbaar inzetbaar zijn om voor elk mogelijk leed de straat op te gaan. Dat gebeurt niet alleen elke zaterdag in Parijs, maar ook op vele rotondes in de rest van het land. Begin december 2018 kondigt Macron maatregelen aan, waaronder het schrappen van hogere belasting op de benzineprijzen en een verhoging van het minimumloon. Het kost de Franse schatkist ongeveer 17 miljard euro maar brengt geen einde aan de vaak gewelddadige en vernielzuchtige demonstraties, die tot op de dag van vandaag voortduren. Zoals een Franse komiek verzuchtte: “Wat willen ze nu nog meer? Een zwembad in de tuin?”

De steun onder de Fransen is inmiddels wel afgenomen voor de gele hesjes, evenals het aantal deelnemers aan de demonstraties. De oorspronkelijke internetbeweging heeft geen duidelijke leiders en zelfs de oppositiepartijen Rassemblement National van Marine Le Pen en La France Insoumise van Jean-Luc Melenchon houden van het begin af aan wijselijk afstand. Een politieke partij voortkomend uit de gele hesjes haalt minder dan 1% van de stemmen bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in mei 2019. Desalniettemin blijven de gele hesjes door hun onvoorspelbaarheid en gewelddadige karakter een soort open wond voor de Franse regering. De eerste maanden van 2019 trekt Macron, net als zijn ministers, het land in voor een groots opgepakt nationaal debat om zo meer aan te voelen wat er onder de bevolking leeft. Het levert in april ondermeer een aangepaste politieke agenda op. Zo gaan de inkomstenbelastingen naar beneden en worden enkele democratische hervormingen doorgevoerd, zoals minder parlementsleden. Er wordt ook burgerparticipatie georganiseerd om meer draagvlak te krijgen voor klimaatregelen. Klimaat is één van de speerpunten van Macron, maar het is ook duidelijk dat de gewone man of vrouw daar niet altijd een boodschap aan heeft: niet iedereen kan het zich bijvoorbeeld veroorloven een nieuwe, schone auto aan te schaffen.

Persoonlijke stijl
De gele hesjes zijn een harde leerschool voor de jonge president Macron, die ondertussen zijn stijl bijschaaft, meer draagvlak zoekt en het gesprek aangaat. Voorstanders van de president bewonderen hem om zijn grote dossierkennis en het gemak waarmee hij, uit het blote hoofd, communiceert in grote zalen. Tegenstanders vinden hem teveel een leraar die nog een keer uitlegt hoe het zit, wat hem arrogant maakt. Statements als ‘je hoeft alleen maar de straat over te steken om een baan te vinden’, vallen slecht en zijn humor valt ook niet bij iedereen goed. De nieuwe aanpak betekent wel dat langzamerhand de waardering voor president Macron weer terug is op het niveau kort na zijn verkiezing in 2017, maar twee gevaren liggen op de loer.

Pensioenen
Dit najaar zal ten eerste het politieke debat draaien om een nieuw pensioenstelsel. Frankrijk kent ongeveer twintig speciale regimes voor pensioenen, met name in de publieke sector, voor ongeveer 4 miljoen mensen. Dat is redelijk kostbaar en de regering wil daarom waarschijnlijk het aantal van deze regimes terugdringen. Macron liet al eerder weten dat het hem niet zozeer gaat om het verhogen van de pensioenleeftijd, maar dat rekening wordt gehouden met hoe lang iemand gewerkt heeft: lager opgeleiden beginnen doorgaans op veel jongere leeftijd met werken dan hoger opgeleiden. Jean-Paul Delevoye is benoemd tot Hoge commissaris voor pensioenen en moet dit proces begeleiden. Het is nog niet bekend wat de regering uiteindelijk voorstelt, maar in september waren er zekerheidshalve al preventieve stakingen in het openbaar vervoer. Wat je bij Fransen namelijk nooit moet doen is het idee geven dat verworven rechten worden aangetast. Sinds begin oktober trekt Macron met frisse moed opnieuw het land in om dus ditmaal over de pensioenen te spreken.

Partijpolitiek
Ten tweede is er de eigen politieke partij van Macron, La République en Marche (LREM). Die partij is in 2017 pas opgericht en verzamelt verschillende gematigde stromingen en politici, die, naast nieuwe onervaren politici, voorheen actief waren voor andere partijen. Niet al deze mensen hebben noodzakelijkerwijs de politieke kwaliteiten van Macron in zich. De keuze van Edouard Philippe, voormalig burgemeester van Le Havre, tot eerste minister in mei 2017 bleek een gelukkige greep, omdat hij een rots in de branding is. Vanaf najaar 2018 zijn er verschillende wisselingen in de regering en heeft bijvoorbeeld de markante milieuactivist Nicolas Hulot zijn ministerspost verlaten, even als de minister van Binnenlandse Zaken Gerard Colomb, die ervoor koos weer burgemeester van Lyon te worden.

LREM moet zich nu bij verkiezingen in alle verschillende volksvertegenwoordigingen zien te nestelen. Tijdens de verkiezingen voor het Europees Parlement in mei 2019 wordt de minister van Europese Zaken, Nathalie Loiseau, tot lijsttrekker gekozen. Dankzij haar wat onhandige uitspraken, zorgt dat er mede voor dat LREM net niet de grootste Franse partij in het Europees Parlement wordt, maar voor een tweede maal de partij van Marine Le Pen. Voor de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2020, waar LREM voor het eerst meedoet, moeten nu geschikte kandidaten worden gevonden. In de strijd om Parijs, waar de huidige socialistische burgemeester Anne Hildago herkiesbaar is, komen twee kandidaten voor het burgemeesterschap uit de gelederen van de presidentiële partij: de officieel door LREM geparachuteerde oud-staatssecretaris Benjamin Griveaux, maar ook de excentrieke wiskundige en parlementariër Cédric Villani. Eén kandidaat van LREM heeft grote kans om te winnen, maar deze tweestrijd houdt waarschijnlijk Hildago aan het roer in Parijs.

Meer algemeen heeft LREM het politieke landschap in Frankrijk in twee jaar tijd wel veranderd. De Parti Socialiste is geminimaliseerd na vijf jaar president Hollande. Wat echter tijdens de Europese verkiezingen aan het licht komt, is dat de andere traditionele regeringspartij, de rechtse Les Républicains, ook in zwaar weer zit. Zij verliezen behoorlijk met een zeer conservatieve lijsttrekker, François-Xavier Bellamy, wat vervolgens ook het vertrek van de eveneens behoorlijk behoudende partijleider Laurent Wauqueiz, betekent. Les Républicains zoeken dit najaar een nieuwe leider, die de rechtse politiek goed vertegenwoordigt. Eén ding heeft de partij wel geleerd: het is verstandiger om een gematigde koers te kiezen, want een conservatisme wat tegen le Rassemblement National van Marine Le Pen aanschurkt, slaat niet aan. Tot slot blijkt het extreem-linkse France Insoumise van Melenchon een andere grote verliezer bij deze verkiezingen en deden eigenlijk alleen de Groenen het onverwacht goed. Zo bezien heeft Macron de komende tijd nog weinig te vrezen van de andere partijen en blijft vooral het extreemrechtse Rassemblement National hem in de nek hijgen.

Om mijn eigen vraag van deze blog te beantwoorden: Macron zit aardig in het zadel maar moet nu laten zien dat hij, na de gele hesjes, voldoende draagvlak creëert alvorens hij nieuwe hervormingen doorvoert. Daarbij zal hij ook zijn eigen partij in de hand moeten houden om zo bij de presidentsverkiezingen in 2022 te laten zien dat er in Frankrijk na een langdurige klassieke links-rechts tegenstelling, plaats is voor een gematigde partij, die zich in het politieke midden weet te vestigen.

France is back!

Macron Davos

La France est de retour oftewel France is back. In Versailles zijn onder dit motto in januari speeddates gehouden voor captains of industries uit de hele wereld. Bij die gelegenheid waren leden van de regering Macron aanwezig om het land en zijn vestigingsklimaat aan te prijzen. Waar Frankrijk zich een jaar geleden nog in grote onzekerheid bevond, geeft het nieuwe bewind van Emmanuel Macron Frankrijk vleugels en vernamen de toehoorders van Macron tijdens het Wereld Economisch Forum in Davos het van de president zelf: de economie trekt aan en Frankrijk is terug van weggeweest. Continue reading

Keuzestress in Frankrijk: vier presidentskandidaten nek aan nek

csm_CarteElecteur_9c2edb2a7a

Een tijdlang lag het voor de hand dat François Fillon van Les Républicains de volgende president van Frankrijk wordt door de extreemrechtse Marine Le Pen in de tweede ronde te verslaan. Toen hij in de problemen kwam door affaires, had centrumkandidaat Emmanuel Macron de beste papieren om François Hollande op te volgen. De laatste weken is echter linksbuiten Jean-Luc Mélenchon een opmars begonnen, terwijl de socialist Hamon onder de 10% is geduikeld en uit beeld is verdwenen. Een week voor de eerste ronde op 23 april zitten vier kandidaten in de peilingen elkaar op de hielen: Melénchon en Fillon net onder de 20%, Macron en Le Pen er net boven. Alleen de nummers 1 en 2 van de eerste ronde mogen door naar de tweede ronde op 7 mei. Met foutmarges van de peilingen meegerekend, ligt het nu voor elk van deze vier kandidaten in het verschiet de tweede ronde te halen. Op welke scenario’s kan Frankrijk 23 april rekenen? Continue reading

Dit zijn ze: alle Franse presidentskandidaten van 2017

Elections-procuration

Elf Fransen zijn in de race voor de Franse presidentsverkiezingen op 23 april 2017. Zij hebben de vereiste 500 handtekeningen binnengesleept van het kiescollege, waarin meer dan 40.000 gekozen volksvertegenwoordigers hun steun aan een kandidaat geven. Naast bekende politieke kopstukken als Le Pen, Macron en Fillon zitten daar nogal wat bijzondere kandidaten tussen. Gaat u even zitten voor een overzicht van dit bonte gezelschap. Continue reading

Het fenomeen Macron: erop of eronder

Les-atouts-et-les-faiblesses-du-candidat-Macron

Er zijn sinds 1958 een aantal wetmatigheden om het tot president van Frankrijk te schoppen. Allereerst wordt de prestigieuze Ecole Nationale d’Adminstration (ENA) doorlopen. Vervolgens is de kandidaat lid van of de linkse Parti Socialiste (PS) of de rechtse Républicains, waarvoor hij op zijn minst als locale of nationale volksvertegenwoordiger is gekozen en daarna bestuurlijke ervaring opdoet als burgemeester of minister. Het privéleven van de kandidaat is minder relevant, maar tussen de bedrijven door moet wel een boek worden geschreven om het intellect te onderstrepen. Indien dan gemiddeld de leeftijd van 58 jaar is bereikt, kan iemand tot het hoogste ambt worden geroepen. Macron doet het anders en is de absolute dark horse in deze spannende verkiezingsstrijd. Continue reading

Marine Le Pen op weg naar historisch resultaat, maar wint niet

can-frances-le-pen-pull-off-a-trump-in-2017-908c12d77c88e1ffc6cf1dfecc26f799

In Nederland wordt vaak niet goed begrepen dat Marine Le Pen niet de volgende president van Frankrijk wordt, ondanks dat zij al tijdenlang de peilingen aanvoert met haar tegenstanders op ruime afstand. Het zit ‘m echter in het Franse verkiezingsysteem, dat altijd uitloopt op twee rondes en deze peilingen gaan alleen maar over de eerste ronde op 23 april. Continue reading

Miss Moneypenny

penelope-francois-fillon-2

De Franse presidentsverkiezingen van 2017 beloven de spannendste ooit te worden. Een paar maanden geleden leek het overzichtelijk: de rechtse Républicains winnen ruimschoots met hun onkreukbare François Fillon maar de extreemrechtse Marine Le Pen zorgt voor een grote schok door de tweede ronde te halen. De socialisten zijn met willekeurig welke kandidaat door hun zwakke president Hollande kansloos en diens afvallige minister Emmanuel Macron is een eendagsvlieg die te vroeg piekt. Met nog drie maanden te gaan, is het de schuchtere mevrouw Penelope Fillon – Penny voor intimi- die tegen haar wil de campagne op zijn kop zet. Continue reading

Vijftig tinten links: Frankrijk kiest socialistische presidentskandidaat

000_jx2pm.primairegauchedeboutmain

Alsof dertien aangemelde kandidaten voor de Franse presidentsverkiezingen van 23 april en 7 mei nog niet genoeg is, wordt daar over twee weken een veertiende aan toegevoegd: de kandidaat namens le Parti Socialiste (PS) van François Hollande. Les primaires citoyennes van de PS en enkele splinterpartijen vinden plaats op 22 en 29 januari en gaat tussen zeven kandidaten, die gezamenlijk weer tot la belle alliance populaire behoren, waar echter weer niet alle linkse partijen in zitten. Wie wordt de socialistische kandidaat en wat betekent dat voor de kansen van links de volgende Franse president te leveren? Continue reading