Macron, deel 2

Macron stemt in Le Touquet Paris-Plage 11juni 2017
Macron in 2017

Inmiddels is Emmanuel Macron twee en half jaar president van Frankrijk en is hij daarmee op de helft van zijn eerste termijn. Het eerste jaar kwam hij nog glorieus doorheen, het tweede jaar moesten alle zeilen bijgezet worden om ontevreden landgenoten een handreiking te doen. Hoe stevig zit Macron in het zadel?

Internationaal
Vanaf zijn verkiezing in mei 2017 profileert Macron zich sterk op het internationale vlak, waar hij zeker een ruime voldoende als rapportcijfer verdient. De Elsevier sprak onlangs zelfs van ‘de nieuwe keizer van Europa’. Hij koos ervoor de omstreden Amerikaanse president Donald Trump zoveel mogelijk tegen de borst te drukken, maar durft tegelijkertijd tegen hem in te gaan: “make this planet great again” sprak Macron, nadat de Verenigde Staten het klimaatakkoord van Parijs aan de kant schoof. Zijn sterke internationale positie wordt ook enigszins geholpen door de nodige interne strubbelingen in de grote buurlanden: het Britse leiderschap is sinds het referendum voor de Brexit totaal de weg kwijt, Angela Merkel lijkt in Berlijn al een stap terug te doen om haar opvolgster voor te sorteren en de Italiaanse politiek overtrof zichzelf door het zo bont te maken dat Frankrijk begin 2019 zelfs zijn ambassadeur terugriep. Inmiddels heeft in Rome een regeringswisseling plaatsgevonden en zijn de vriendschappelijke banden weer hersteld.

Hoe het ook zij, Macron wist van de G7 top in Biarritz afgelopen augustus een succes te maken, waarbij ondermeer een opening is gevonden voor gesprekken met Iran over de nucleaire crisis. Ook wist hij Trump te overtuigen om de export van Franse wijn naar de VS niet zwaarder belasten als reactie op de Franse belasting voor de zogenoemde GAFA (Google, Amazone, Facebook en Apple). De G7 maakte daarnaast duidelijk dat naast de VS ook Brazilië door een nogal onconventionele president wordt geregeerd. Enkele maanden daarvoor had de Braziliaanse president Jair Bolsonaro al voor een rel gezorgd door op het laatste moment een gesprek af te zeggen in Brasilia met de Franse minister van Buitenlandse Zaken voor een andere belangrijke afspraak: de kapper. Nu fulmineerde Bolsonaro tegen het Franse ‘kolonialisme’ bij de brand in het Amazonegebied van een president die niet eens in staat is een brand in een kerk te blussen, verwijzend naar de brand in de Notre-Dame op 5 april jl. Daarbovenop maakte hij via sociale media ook nog eens denigrerende opmerkingen over de vrouw van Macron, Brigitte.

Het is geel en…
In eigen land gaat Macron uit de startblokken met onder meer door hervormingen in arbeidswetgeving en het onderwijs. Het levert wel de gebruikelijke demonstraties op, met name bij de spoorwegen, maar de hervormingen komen er door. De kentering tekent zich in het voorjaar van 2018 af wanneer de gerenommeerde krant Le Monde melding maakt van een presidentiële lijfwacht, die in zijn vrije tijd graag wat demonstranten in elkaar mag slaan: de affaire Benalla is geboren. Op zich kan de Franse president niet zoveel aan deze hobby doen, maar vervelende tijdslijnen geven aan over wanneer het Elysée hiervan afwist en wanneer er maatregelen worden genomen. Handenwrijvend slaan politieke tegenstanders toe en vanaf dat moment begint het in de binnenlandse politiek moeilijker te worden. In het najaar van 2018 komt daar de protestbeweging van de gele hesjes bovenop, die aanvankelijk demonstreren tegen de stijgende benzineprijzen, maar gedurende de maanden blijkbaar inzetbaar zijn om voor elk mogelijk leed de straat op te gaan. Dat gebeurt niet alleen elke zaterdag in Parijs, maar ook op vele rotondes in de rest van het land. Begin december 2018 kondigt Macron maatregelen aan, waaronder het schrappen van hogere belasting op de benzineprijzen en een verhoging van het minimumloon. Het kost de Franse schatkist ongeveer 17 miljard euro maar brengt geen einde aan de vaak gewelddadige en vernielzuchtige demonstraties, die tot op de dag van vandaag voortduren. Zoals een Franse komiek verzuchtte: “Wat willen ze nu nog meer? Een zwembad in de tuin?”

De steun onder de Fransen is inmiddels wel afgenomen voor de gele hesjes, evenals het aantal deelnemers aan de demonstraties. De oorspronkelijke internetbeweging heeft geen duidelijke leiders en zelfs de oppositiepartijen Rassemblement National van Marine Le Pen en La France Insoumise van Jean-Luc Melenchon houden van het begin af aan wijselijk afstand. Een politieke partij voortkomend uit de gele hesjes haalt minder dan 1% van de stemmen bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in mei 2019. Desalniettemin blijven de gele hesjes door hun onvoorspelbaarheid en gewelddadige karakter een soort open wond voor de Franse regering. De eerste maanden van 2019 trekt Macron, net als zijn ministers, het land in voor een groots opgepakt nationaal debat om zo meer aan te voelen wat er onder de bevolking leeft. Het levert in april ondermeer een aangepaste politieke agenda op. Zo gaan de inkomstenbelastingen naar beneden en worden enkele democratische hervormingen doorgevoerd, zoals minder parlementsleden. Er wordt ook burgerparticipatie georganiseerd om meer draagvlak te krijgen voor klimaatregelen. Klimaat is één van de speerpunten van Macron, maar het is ook duidelijk dat de gewone man of vrouw daar niet altijd een boodschap aan heeft: niet iedereen kan het zich bijvoorbeeld veroorloven een nieuwe, schone auto aan te schaffen.

Persoonlijke stijl
De gele hesjes zijn een harde leerschool voor de jonge president Macron, die ondertussen zijn stijl bijschaaft, meer draagvlak zoekt en het gesprek aangaat. Voorstanders van de president bewonderen hem om zijn grote dossierkennis en het gemak waarmee hij, uit het blote hoofd, communiceert in grote zalen. Tegenstanders vinden hem teveel een leraar die nog een keer uitlegt hoe het zit, wat hem arrogant maakt. Statements als ‘je hoeft alleen maar de straat over te steken om een baan te vinden’, vallen slecht en zijn humor valt ook niet bij iedereen goed. De nieuwe aanpak betekent wel dat langzamerhand de waardering voor president Macron weer terug is op het niveau kort na zijn verkiezing in 2017, maar twee gevaren liggen op de loer.

Pensioenen
Dit najaar zal ten eerste het politieke debat draaien om een nieuw pensioenstelsel. Frankrijk kent ongeveer twintig speciale regimes voor pensioenen, met name in de publieke sector, voor ongeveer 4 miljoen mensen. Dat is redelijk kostbaar en de regering wil daarom waarschijnlijk het aantal van deze regimes terugdringen. Macron liet al eerder weten dat het hem niet zozeer gaat om het verhogen van de pensioenleeftijd, maar dat rekening wordt gehouden met hoe lang iemand gewerkt heeft: lager opgeleiden beginnen doorgaans op veel jongere leeftijd met werken dan hoger opgeleiden. Jean-Paul Delevoye is benoemd tot Hoge commissaris voor pensioenen en moet dit proces begeleiden. Het is nog niet bekend wat de regering uiteindelijk voorstelt, maar in september waren er zekerheidshalve al preventieve stakingen in het openbaar vervoer. Wat je bij Fransen namelijk nooit moet doen is het idee geven dat verworven rechten worden aangetast. Sinds begin oktober trekt Macron met frisse moed opnieuw het land in om dus ditmaal over de pensioenen te spreken.

Partijpolitiek
Ten tweede is er de eigen politieke partij van Macron, La République en Marche (LREM). Die partij is in 2017 pas opgericht en verzamelt verschillende gematigde stromingen en politici, die, naast nieuwe onervaren politici, voorheen actief waren voor andere partijen. Niet al deze mensen hebben noodzakelijkerwijs de politieke kwaliteiten van Macron in zich. De keuze van Edouard Philippe, voormalig burgemeester van Le Havre, tot eerste minister in mei 2017 bleek een gelukkige greep, omdat hij een rots in de branding is. Vanaf najaar 2018 zijn er verschillende wisselingen in de regering en heeft bijvoorbeeld de markante milieuactivist Nicolas Hulot zijn ministerspost verlaten, even als de minister van Binnenlandse Zaken Gerard Colomb, die ervoor koos weer burgemeester van Lyon te worden.

LREM moet zich nu bij verkiezingen in alle verschillende volksvertegenwoordigingen zien te nestelen. Tijdens de verkiezingen voor het Europees Parlement in mei 2019 wordt de minister van Europese Zaken, Nathalie Loiseau, tot lijsttrekker gekozen. Dankzij haar wat onhandige uitspraken, zorgt dat er mede voor dat LREM net niet de grootste Franse partij in het Europees Parlement wordt, maar voor een tweede maal de partij van Marine Le Pen. Voor de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2020, waar LREM voor het eerst meedoet, moeten nu geschikte kandidaten worden gevonden. In de strijd om Parijs, waar de huidige socialistische burgemeester Anne Hildago herkiesbaar is, komen twee kandidaten voor het burgemeesterschap uit de gelederen van de presidentiële partij: de officieel door LREM geparachuteerde oud-staatssecretaris Benjamin Griveaux, maar ook de excentrieke wiskundige en parlementariër Cédric Villani. Eén kandidaat van LREM heeft grote kans om te winnen, maar deze tweestrijd houdt waarschijnlijk Hildago aan het roer in Parijs.

Meer algemeen heeft LREM het politieke landschap in Frankrijk in twee jaar tijd wel veranderd. De Parti Socialiste is geminimaliseerd na vijf jaar president Hollande. Wat echter tijdens de Europese verkiezingen aan het licht komt, is dat de andere traditionele regeringspartij, de rechtse Les Républicains, ook in zwaar weer zit. Zij verliezen behoorlijk met een zeer conservatieve lijsttrekker, François-Xavier Bellamy, wat vervolgens ook het vertrek van de eveneens behoorlijk behoudende partijleider Laurent Wauqueiz, betekent. Les Républicains zoeken dit najaar een nieuwe leider, die de rechtse politiek goed vertegenwoordigt. Eén ding heeft de partij wel geleerd: het is verstandiger om een gematigde koers te kiezen, want een conservatisme wat tegen le Rassemblement National van Marine Le Pen aanschurkt, slaat niet aan. Tot slot blijkt het extreem-linkse France Insoumise van Melenchon een andere grote verliezer bij deze verkiezingen en deden eigenlijk alleen de Groenen het onverwacht goed. Zo bezien heeft Macron de komende tijd nog weinig te vrezen van de andere partijen en blijft vooral het extreemrechtse Rassemblement National hem in de nek hijgen.

Om mijn eigen vraag van deze blog te beantwoorden: Macron zit aardig in het zadel maar moet nu laten zien dat hij, na de gele hesjes, voldoende draagvlak creëert alvorens hij nieuwe hervormingen doorvoert. Daarbij zal hij ook zijn eigen partij in de hand moeten houden om zo bij de presidentsverkiezingen in 2022 te laten zien dat er in Frankrijk na een langdurige klassieke links-rechts tegenstelling, plaats is voor een gematigde partij, die zich in het politieke midden weet te vestigen.