Trump kwetsbaar bij midterms (longread)

Terwijl de meeste mensen nog nauwelijks gewend zijn aan het idee dat Donald Trump president is van de Verenigde Staten en de schandalen zich blijven opstapellen, vindt vandaag al weer de aftrap van het nieuwe verkiezingsseizoen plaats. Met voorverkiezingen in vier staten worden zes lange maanden ingeluid, die bepalend gaan zijn voor de toekomst van het presidentschap van Donald Trump.

Donald_Trump_(39630669575)Eens in de vier jaar kiest Amerika een nieuwe president, maar elke twee jaar morgen de Amerikaanse kiezers naar de stembus. Leden van het Huis van Afgevaardigden, vergelijkbaar met onze Tweede Kamer, worden namelijk voor een termijn van twee jaar gekozen. Bovendien gaat elke twee jaar een derde van de Senaat op voor herverkiezingen, als hun termijn van zes jaar erop zit. Dergelijke tussentijdse verkiezingen, de zogenaamde midterms, hebben dus de potentie om de samenstelling van beide kamers van het Congres – het Huis van Afgevaardigden en de Senaat gezamenlijk – volledig op z’n kop te zetten.

Meerderheid

Op dit moment hebben de republikeinen nog een nipte meerderheid in beide kamers van het Congres. Aangezien ze ook in het Witte Huis de macht in handen hebben, hebben de republikeinen de controle over de hele federale overheid. Desondanks lukt het ze nauwelijks om in eensgezindheid beleid te maken. Eind vorig jaar zette president Trump zijn handtekening onder een lang verwachtte hervorming van het belastingstelsel, maar verder hebben de president en zijn partij weinig voor elkaar gekregen in de bijna 16 maanden dat ze aan de macht zijn. Interne verdeeldheid tussen de meer gematigde gevestigde orde en de populistische vleugel, heeft zich meester gemaakt van de partij.

Inmiddels staat de machtspositie van Trump en de republikeinen onder druk en dat heeft maar deels te maken met de juridische problemen van de president. De mogelijke samenzwering met Rusland, het belemmeren van het onderzoek naar die mogelijke samenzwering en eventuele fraude rond de betaling aan pornoster Stormy Daniels om een vermeende affaire te verzwijgen; het is te veel om op te noemen, maar ook nog maar het begin van de problemen. Want los daarvan kan het zo maar zijn dat de republikeinen komend najaar de macht in het Congres verliezen.

Special elections

Sinds het Congres in januari vorig jaar aan haar nieuwe termijn begon, zijn er meerdere zogenaamde special elections geweest. Dat zijn verkiezingen die worden georganiseerd omdat een politicus tussentijds vertrekt en zijn of haar zetel dus vrij komt. Denk bijvoorbeeld aan iemand die door Trump aan zijn kabinet wordt toegevoegd of aan iemand die besluit met pensioen te gaan. In zeven kiesdistricten voor het Huis van Afgevaardigden en in één staat in de strijd om een Senaatszetel vonden dergelijke special elections plaats en in alle acht gevallen presteerden de democraten beter dan je zou mogen verwachten. Zo won Doug Jones als eerste democraat sinds 1992 de Senaatsverkiezingen in Alabama en won democraat Conor Lamb in het 18de kiesdistrict van Pennsylvania, waar Donald Trump twee jaar geleden de presidentsverkiezingen nog won met een marge van bijna 20 procent ten opzichte van Clinton. Ook in kiesdistricten in staten als Kansas, Arizona en Georgia, waar republikeinen op hun sloffen hadden moeten winnen, werd het spannender dan menigeen had verwacht.

Als je de uitslagen bij die special elections vergelijkt met de presidentsverkiezingen een jaar geleden en met eerdere verkiezingen in dezelfde districten, zie je een gemiddelde verschuiving van ongeveer 20 procentpunt in het voordeel van de democraten. Dat betekent dat in kiesdistricten waar republikeinen in het verleden met ongeveer 20 procent marge wonnen, 60 procent – 40 procent, er nu sprake is van een strijd die gelijk opgaat: 50 – 50.

Extrapoleren

Het zou onverstandig zijn om die verschuiving in het voordeel van de democraten, één-op-één te extrapoleren naar de verkiezingen van november. Acht steekproeven, een enkeling bovendien geteisterd door schandalen, zijn immers niet representatief voor de 468 zetels die later dit jaar op het spel staan. Bovendien is de aard van Senaatsverkiezingen bijzonder, omdat elke twee jaar slechts een derde van de senatoren verkiesbaar is. Dit jaar zijn het veel democraten die hun zetel moeten verdedigen en die dus iets te verliezen hebben, waardoor juist de republikeinen een goede positie zouden moeten hebben om hun meerderheid te verstevigen.

Toch zijn de special elections een teken aan de wand. Ook een kleinere verschuiving dan de 20 procentpunt in het voordeel van de democraten die we voorlopig gezien hebben, zou namelijk van grote gevolgen zijn voor de verhoudingen in het Congres. Van de 35 Senaatszetels waarover in november gestemd wordt, zijn er 26 in handen van de democraten. Of eigenlijk zijn 24 zetels in handen van democraten en twee van ‘onafhankelijke’ senatoren die altijd met de democraten meestemmen. Tien van die democratische zetels staan bovendien op het spel in staten die Donald Trump vier jaar geleden won. Een goede uitgangspositie voor republikeinen dus om wat extra zetels te winnen. Maar van die tien ‘democratische’ zetels, won Trump de staat in maar drie gevallen met een marge van 20 procent of meer. Met andere woorden, ook als de verschuiving kleiner is dan de 20 procent die we voorlopig gezien hebben, lijken er maar drie zetels binnen bereik van de republikeinen te liggen. Daar staat tegenover dat met een vergelijkbare verschuiving, zes van de negen republikeinse zetels bereikbaar zouden worden voor de democraten. Dus ook als de verschuiving iets kleiner blijft dan we voorlopig gezien hebben, kan het zomaar zijn dat de democraten er netto drie zetels in de Senaat op vooruit gaan, voldoende om de meerderheid te pakken. Dan praten we wel over het ‘best case’ scenario voor de democraten, maar niet over een ondenkbaar scenario. Bovendien zou een dergelijke verschuiving zeker tot een meerderheid voor de democraten in het Huis van Afgevaardigden leiden.

Voorverkiezingen

De vraag hoe haalbaar dat scenario is, brengt ons terug naar vandaag. Want voordat er verkiezingen zijn in november, moeten er eerst kandidaten komen. Dat gebeurt tijdens de voorverkiezingen, zo genaamde primaries, en die zijn vanavond in de eerste vier staten. Tijdens die voorverkiezingen bepalen de kiezers die zich identificeren met een partij, wie er namens hun partij straks op het stembiljet staat. En dan steekt de eerder genoemde verdeeldheid in de republikeinse partij weer de kop op. Want niet elke kandidaat maakt evenveel kans in november. Staat er straks een gematigde vertegenwoordiger van de gevestigde republikeinse orde op het stembiljet, of een populist in de lijn van Trump? In het eerste geval kunnen veel kiezers die Trump in 2016 aan de overwinning hielpen, in het najaar zomaar thuisblijven. Zij identificeren zich namelijk niet met de gevestigde orde van de republikeinse partij. Maar in het tweede geval kan de opkomst onder democraten hoger worden dan ooit, omdat de afkeer van Trump en zijn volgers groot is. Zo is één van de drie kanshebbers voor de republikeinse nominatie voor de Senaatsverkiezingen in West Virginia net vrijgekomen na een jaar in de gevangenis, omdat hij schuldig werd bevonden aan de dood van mijnwerkers bij een ongeluk in één van zijn kolenmijnen. Hij lijkt veel steun te genieten onder de kiezers die Trump in 2016 aan een monsterzege hielpen in die staat, maar heeft de oorlog verklaard aan de gevestigde orde van zijn eigen partij. West Virginia is één van de staten die de republikeinen in november moeten winnen om een meerderheid te houden in de Senaat, maar het is zeer de vraag of dat ze lukt met steenkool baron Don Blankenship als kandidaat.

Zo beginnen vanavond de inleidende beschietingen van de tussentijdse verkiezingen van november. In de komende weken en maanden bepalen de democraten en republikeinen wie hun kandidaten zijn voor het Congres. En die kandidaten moeten samen gaan uitvechten of Trump nog twee jaar door kan met een republikeinse meerderheid, of dat hij een vijandig Congres tegenover zich krijgt. Een vijandig congres bovendien, dan straks misschien moet gaan bepalen of Trump een zwaar genoeg misdrijf heeft gepleegd om afzetting te rechtvaardigen. De ironie is wellicht dat juist als de republikeinen veel bondgenoten van Trump nomineren de komende tijd, ze daarmee het politieke graf graven van hun eigen vaandeldrager.

Adriaan Andringa werkt bij public affairs adviesbureau Dröge & van Drimmelen en is expert op het gebied van campagnes en Amerikaanse politiek.

Foto CC: Gage Skidmore.