Jupiter, beroep: president van Frankrijk

Mitterrand was ‘tonton’ (oompje), Chirac ‘Monsieur Trois-minutes-douche-comprise’ vanwege zijn kortstondige hotelbezoekjes met allerlei dames, Sarkozy ‘le president bling-bling’ en Hollande bij gebrek aan ruggengraat ‘flanby’ (een drilpuddinkje). Macron introduceerde als goede communicator afgelopen najaar voor de zekerheid vast zijn eigen bijnaam: Jupiter. Wordt Frankrijk sinds mei dit jaar door een oppergod geregeerd?

Jupiter

Jupiter is niet slecht gekozen, als je bedenkt dat de hyperactieve glamourpresident Sarkozy en ‘le président normale’ Hollande het einde hebben ingeluid van de bijna vanzelfsprekende macht van respectievelijk Les Républicains en le Parti Socialiste: hun stijlen hebben niet gewerkt. Macron wil het autoritaire, historische en plechtige karakter van zijn functie benadrukken, zoals oorspronkelijk de Vijfde Republiek door eerst De Gaulle en later Mitterrand bedoeld is. Dat is terug te zien in zijn verkiezingstoespraak voor het historische Louvre en zijn inauguratie op de Champs-Elysées in een militair voertuig. Hij zoekt naar een gepaste afstand en wil duidelijk maken dat hij beslist – dat beeld was er nooit over Hollande- zonder zich met alle details te bemoeien waar ministers voor zijn, zoals Sarkozy deed. Zijn toespraak op 3 juli voor de verenigde vergadering van de Assemblée Nationale en de Senaat in het statige kasteel van Versailles past daar goed in.

In de eerste twee maanden heeft Jupiter geïnvesteerd in internationale contacten, een regering en een meerderheid in de Assemblée Nationale als onmisbare basis voor zijn regeerperiode. Direct na zijn aantreden vliegt hij naar Berlijn en wordt met Angela Merkel door de pers ‘M&M’ genoemd. Daarnaast valt Macron meteen op door zijn videoboodschap in het Engels nadat het klimaatakkoord van Parijs is opgezegd door Donald Trump, die hij eerder ongeveer de arm uit de kom trok na een stevige handdruk. Door Trump vervolgens publiekelijk voor de viering van de nationale feestdag op 14 juli uit te nodigen, zet Macron de Amerikaanse president voor het blok en zit er niets anders op om naar Parijs af te reizen. Oppergod Macron bespeelt zo met gemak een mindere god.

De regering Phillipe I

Zijn eerste regering heeft slechts achttien ministers en vier staatssecretarissen, is een mengelmoes van bewindslieden van zowel linkse en rechtse partijen als mensen van buiten de politiek in een 50-50 verhouding in mannen en vrouwen. Dit zorgt voor de nodige verwarring bij de andere partijen. Les Républicains hebben het lidmaatschap beëindigd van eerste minister Edouard Phillipe en de beide ministers op Financiën en Economie, Le Maire en Darmanin. Zij zijn slechts met zijn drieën maar bezetten wel sleutelposten. Een andere opvallende minister is Nicolas Hulot, een populaire journalist die zich inzet voor de bescherming van het milieu en voor ongeveer elke regering sinds 2002 is gevraagd als milieuminister: Macron is het uiteindelijk gelukt.

Voor zijn verkiezing heeft Macron verder een pact gesloten met de pro-Europese middenpartij le Mouvement Démocrate (MoDem), die met drie kopstukken vertegenwoordigd wordt, waaronder partijleider François Bayrou. Bayrou heeft als minister van Justitie de schone taak om la loi de la moralisation de la vie publique door het parlement te loodsen. Om het vertrouwen van de burgers weer terug te winnen, is dit het eerste wetsvoorstel dat onder Macron wordt aangeboden. Het voorziet in een verbod voor parlementariërs om familieleden in dienst te nemen en maximaal drie termijnen voor ondermeer de leden van Assemblée en de Senaat. Ministers mogen geen lokale bestuursfuncties meer behouden, zoals burgemeester of wethouder of (vice)voorzitter van de regionale raden. Ook wordt een eind gemaakt aan een voorrecht voor parlementariërs om subsidies toe te kennen, wat nog wel eens clientisme oproept.

Een comfortabele meerderheid in het parlement

Eén maand na zijn verkiezing tot president, kan Emmanuel Macron rekenen op een meerderheid van zijn politieke beweging La République en Marche in de Franse Assemblée Nationale. Na de eerste ronde op 4 juni jl. zijn er voorspellingen dat een fractie van tussen de 410-450 gedeputeerden van de 577 zetels tellende assemblee in het verschiet liggen, tijdens de tweede ronde op 11 juni jl. besluiten de Franse kiezers dat 314 gedeputeerden van La République en Marche en 47 gedeputeerden van MoDem voldoende moet zijn voor president Macron. Bij zowel links als rechts bij andere partijen zitten overigens nog heel wat zogenoemde “Macron-compatibles”: gematigde parlementariërs die waarschijnlijk veel voorstellen van Macron steunen.

De opkomst voor deze verkiezingen is een historisch dieptepunt: minder dan 50%. Alle vlammende betogen ten spijt van politici die roepen dat dit komt door het gebrek aan vertrouwen bij de kiezer, zal dit vooral ook komen omdat de arme Fransen verkiezingsmoe zijn. Met alle voorverkiezingen voorafgaand aan de presidentsverkiezingen, die al vanaf medio 2016 lopen, gaan in juni de laatste kiezers op hun tandvlees naar de stembus.

De fractie van La République en Marche, met een omvang van ruim twee keer de Nederlandse Tweede Kamer, loopt tegen wat uitdagingen aan. Dat is naast het grote aantal, onervarenheid en de vraag of hier allerlei opportunisten naar binnen zijn geslopen. Weliswaar hebben zij bij hun kandidatuur een soort loyaliteitsverklaring getekend maar dat geeft nog geen enkele garantie. Inhoudelijk is Macron natuurlijk hun grote roerganger, maar zijn boekje Révolution en het verkiezingsprogramma van dertig pagina’s zijn de enige inhoudelijke leidraad. Niet zo verwonderlijk dat Macron gekozen heeft voor vertrouweling en voormalig minister Ferrand als fractievoorzitter en een andere vertrouweling, Castaner, als staatssecretaris voor de relatie met het parlement en tevens regeringswoordvoerder.

Volgens de Franse wet kan pas een fractie gevormd worden met minstens vijftien gedeputeerden. De samenstelling van de assemblee is onevenwichtig omdat de één na grootste groep van Les Républicains slechts 95 leden heeft. Daar is al een deel van afgesplitst in een groep die zich “les Constructifs” noemt. Deze 38 gematigde rechtse parlementariërs zullen opbouwend staan tegenover de voorstellen van Macron. De socialisten houden slechts 30 zetels over van de bijna 300 zetels in de vorige periode. Nadat eerder bij voorverkiezingen voor het presidentschap grote namen als Sarkozy, Juppé, Fillon en Valls het veld moesten ruimen, vindt ook onder de parlementsleden een grote schoonmaak plaats: de socialistische presidentskandidaat Hamon, de oud- milieuminister van Sarkozy, Kosciusko-Morizet en de oud-ministers van Hollande, Vallaud-Belkacem en Touraine.

Tot slot zijn er 17 niet-ingeschrevenen, waaronder de acht volksvertegenwoordigers van Front National, die met te weinig zijn voor een fractie, al zijn zij verviervoudigd. Marine Le Pen is voor het eerst van haar leven in de Assemblee gekozen. De glans van Le Pen is er echter af na haar uitermate beroerde tv-debat tegen Macron tijdens de presidentsverkiezingen. Haar achterban kwam voor een groot deel niet opdagen bij de parlementsverkiezingen.

En…..de regering Phillipe II

Na de parlementsverkiezingen wordt naar Frans gebruik het ontslag van de regering aangeboden en krijgt de premier de opdracht een regering Phillipe II te vormen. Op 21 juni jl. is de nieuwe regering benoemd. Macron speelt op zeker met bewindslieden van zijn eigen partij La République en Marche en meer technocraten. Daarmee bestaat de regering nu uit 29 ministers en staatssecretarissen, met net iets meer vrouwen dan mannen. De geloofwaardigheid van minister Bayrou en zijn twee MoDem ministers is eraan als een onderzoek wordt gestart naar fictieve banen die MoDem zou hebben gecreëerd in het Europees Parlement. De drie MoDem ministers trekken zich terug vanwege een justitieel onderzoek naar betrokkenheid bij de fictieve banen in het Europees Parlement: er komen twee andere MoDem ministers voor terug.

Daarnaast verlaat een vierde minister de regering. Richard Ferrand, de minister van simpel gezegd ruimtelijke ordening, en sinds oktober secretaris-generaal van la République En Marche komt in opspraak door vage financiële praktijken: zijn verzekeringsmaatschappij heeft een project van zijn ex-vrouw gefinancierd, dat op haar beurt subsidie ontving van 1,6 miljoen euro van de departementale raad van Finistère, waar Ferrand vicevoorzitter van was. Het Openbaar Ministerie in Brest doet nu een vooronderzoek om te zien wat van deze beweringen klopt. Desalniettemin mag Ferrand van Macron wel fractievoorzitter worden en speelt hij een cruciale rol om hun partijgenoten in de kruiwagen te houden.

State of the Union

Naast de eerder genoemde loi de moralisation wil Macron snel per decreet de arbeidswetgeving aanpassen om de arbeidsmarkt te versoepelen. Hoewel de eerste preventieve manifestaties al hebben plaatsgevonden, kan dit wellicht snel geregeld worden voor de Fransen massaal op vakantie gaan, wat meestal een einde betekent aan betogingen. Op maandag 3 juli spreekt president Macron de verenigde vergadering van de Assemblée Nationale en de Senaat toe. Sinds een Grondwetswijziging dit in 2008 mogelijk maakte, is dat twee keer eerder voorgekomen: in 2009 onder Sarkozy en in 2015 onder Hollande na de terroristische aanslagen rondom Place de la République.

In Versailles –het is bij wet wet verboden voor de Franse president om voet te zetten in de parlementsgebouwen, vandaar deze uitwijkhaven- zal hij een soort State of the Union houden, iets wat Macron jaarlijks wil laten terugkomen. Hiermee kan hij ook alvast de senatoren opwarmen voor het macronisme.  Bij de verkiezingen in september hoopt hij ook in de Senaat een meerderheid te krijgen. De president zal de gelegenheid gebruiken om de lijnen van zijn grote projecten uit te zetten, zodat zijn partijgenoten weten waarmee zij geacht worden in te stemmen. Vanaf dat moment kan Macron en de regering van Edouard Phillipe inhoudelijk aan de slag.