Gaat Theresa May dan toch niet winnen?

Over 7 dagen gaan de Britten naar de stembus. De reden voor de verkiezing is niet het einde van een regeertermijn of een kabinetscrisis, maar een strategische overweging van premier Theresa May. Met de verkiezing wil May, die het premierschap na het Brexitreferendum in de schoot geworpen kreeg, haar eigen mandaat en dat van haar partij verstevigen in aanloop naar de onderhandelingen met Brussel. Niet alles gaat echter volgens plan, en de klinkende zege waar May op hoopte en stiekem vanuit ging, is alles behalve een zekerheid. Sterker nog, er zijn zelfs peilingen die wijzen op een ‘hung Parliament’. Drie gevaren liggen voor de gedoodverfde winnaar May op de loer.

Gevaar 1: dementiebelasting

Waar de lancering van het verkiezingsprogramma van de Conservatieven een belangrijk campagnemoment moest worden, liep het uit op een PR-ramp, en markeerde het de kentering in de peilingen. Dat had alles te maken met het voorstel – op voorspraak van May in het programma gekomen – om ouderen die het kunnen betalen tot een bepaald bedrag zelf voor de kosten van hun ouderenzorg te laten opdraaien. Op het oog een beweging naar links om meer kiezers aan te spreken, maar in de kranten al snel een belasting op ziek zijn, omdat ouderen die de pech hebben te dementeren in het voorstel van May een groot deel van de erfenis van hun kinderen moeten opeten. Het woord ‘dementia tax‘ was geboren en May bezweek al vrij snel onder de druk: het voorstel werd ingetrokken. De zoveelste U-turn van May.

pollsDe kiezer is het echter niet vergeten en vele partijactivisten klagen dat het aan de voordeur over weinig anders gaat dan het voorstel van May. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Conservatieven het moeten hebben van oudere kiezers, die het hardst geraakt zouden worden door het plan. Peilingen laten zien dat dit ook het belangrijkste voorstel is dat kiezers herkennen uit het programma van de Conservatieven.

De zoveelste draai van May toonde eens te meer aan dat May niet de onkreukbare Thatcher is, hoe graag ze dat zelf ook wil. Sterker nog, bij het eerste zuchtje tegenwind bindt ze in. Hoe moet dat straks in de onderhandelingen met de EU?, vroegen kranten zich openlijk af. De centrale boodschap van haar campagne – strong and stable leadership – lijkt steeds meer tegen haar te werken. De ultieme consequentie zou kunnen zijn dat kiezers zich juist aangetrokken voelen door Corbyn, die in zijn zeer linkse koers tenminste wel consistent is.

Gevaar 2: de herboren Corbyn 

Lang leek de zwakke oppositie, en dan met name de drammerige en losgezongen Labourleider Jeremy Corbyn, een fijne verzekeringspolis voor May. Zijn immense impopulariteit zou er in een land dat de facto een tweepartijenstelsel heeft, voor zorgen dat May als vanzelf zou winnen. Waar May echter geen rekening mee had gehouden is dat Corbyn weliswaar een zwakke oppositieleider is, maar dat in campagnetijd het beste in hem boven komt. Als er een verkiezing op het spel staat, komt de oude activist tot leven. Hij won niet voor niets tegen alle verwachtingen in tot twee keer toe het partijleiderschap. Waar May onder intense druk gaat hakkelen en wiebelen, wordt Corbyn rustig en bijna ‘statesmanlike’.

Corbyns momentum leidde tot de slimste campagnemove tot nu toe: na een eerdere afzegging deed Corbyn toch mee aan het TV-debat van de BBC op woensdag. Omdat May ook had afgezegd voor het debat, zorgde dit ervoor dat May bij voorbaat had verloren. Kwam ze toch, dan getuigde dat van angst voor Corbyn. Kwam ze niet, dan kreeg de aantijging dat May de confrontatie met de kiezer en haar opponenten niet aandurft, nog meer gewicht. Ze koos voor het laatste en stuurde minister Amber Rudd als vervanger. Het gevolg was voorspelbaar: Corbyn en Labour stegen nog verder in de peilingen en er wordt al stiekem gespeculeerd over Prime Minister Corbyn.

Gevaar 3: onrust in haar eigen partij

Het besluit om verkiezingen uit te roepen kwam letterlijk als een totale verrassing voor vijand én vriend, want zelfs kabinetsleden van haar eigen partij hadden geen idee. May maakt haar belangrijkste beslissingen in zeer kleine kring. Ze vaart hierbij op het advies van haar twee naaste adviseurs Nick Timothy en Fiona Hill, en haar echtgenoot. Dit blijkt geen recept voor succes, omdat tunnelvisie leidt tot blunders als de dementiebelasting, een gedachtespinsel van Timothy. Ook heeft May geen teamgevoel gecreëerd om haar naaste collega’s aan boord te houden. Sterker nog, ze voert een presidentiële campagne, waar de persoon May en niet de ideeën van haar partij, centraal staan. Nu de campagne geen succes blijkt, is het dan ook niet verwonderlijk dat ambitieuze partijgenoten achter de schermen druk speculeren over een coup als de verkiezing mislukt. Vooralsnog heeft May het voordeel van de twijfel, maar loyaliteit is zeer vergankelijk in de politiek, zeker als het maar van één kant moet komen.

3368
Boris Johnson en Michael Gove lieten eerder met hun dolk in de rug van Cameron zien dat de Conservatives medogenloos kunnen zijn

Of deze gevaren dodelijk zullen blijken voor May, zal volgende week blijken. Vooralsnog lijkt ze ook met deze nieuwe tegenwind als eerste over de streep te komen. Maar de marge slinkt en nóg een beleidsblunder, nóg een slimme zet van Corbyn of een dolk in de rug van een partijgenoot, zou zomaar eens kunnen zorgen dat May de geschiedenisboeken ingaat als een van de kortstzittende premiers ooit.