Dus toch: Macron versus Le Pen

2057545_emmanuel-macron-son-parcours-son-projet-sa-campagne-web-tete-0211697685848

Op 23 april 2017 doorbreken de Fransen de vanzelfsprekendheid van de macht van de gevestigde blokken rondom le Parti Socialiste (PS) en Les Républicains en zoeken hun heil in twee alternatieven: het centrum van Emmanuel Macron en de extremen op links maar vooral rechts. De extreemrechtse Marine Le Pen wordt met 22% tweede en moet Macron voor zich dulden, die deze eerste ronde van de presidentsverkiezingen wint met 24%. Frankrijk is gevoelig voor het populisme, maar buigt niet: de weg door het midden is voor nu het Franse antwoord tegen de gevestigde orde en de politieke onvrede. De Fransen wil daarnaast ook economische voorspoed en geloven niet dat extreemrechts (of –links) dat biedt: voormalig bankier en oud-minister van Economie Macron overtuigt meer. Op 7 mei aanstaande wordt de definitieve keuze gemaakt, maar de uitkomst staat nagenoeg vast: Emmanuel Macron wordt de achtste president van de Vijfde Republiek.

Surprise, surprise
De Franse presidentsverkiezingen 2017 zijn één grote aaneenschakeling van verrassingen. Een jaar geleden was slechts één uitslag denkbaar: Marine Le Pen van het extreemrechtse Front National wint de eerste ronde en neemt het op tegen de gematigde Alain Juppé van de conservatiefrechtse Républicains, waarmee Juppé de volgende president wordt. Op 23 april 2017 behaalt Le Pen weliswaar de hoogste score ooit voor haar Front National, maar komt als tweede en niet als eerste over de finish. Oud-president Sarkozy en oud-premier Juppé zijn dan allang afgeserveerd in de voorverkiezingen van Les Républicains, evenals de voormalige premier van president François Hollande, Manuel Valls, die sneuvelt in de socialistische voorverkiezingen. Hollande zelf schrijft geschiedenis door niet voor een tweede termijn op te gaan vanwege zijn impopulariteit en povere economische resultaten: hij heeft vooral gefaald in het terugdringen van de werkloosheid. Een relatief nieuwe groep politici gaat de politieke ring in. Naast de 39-jarige Macron en de 49-jarige socialist Hamon, is de 63-jarige oud-premier Fillon allesbehalve nieuw ondanks zijn allereerste presidentsverkiezingen en doen Le Pen en Melenchon voor de tweede keer mee aan de presidentsverkiezingen, evenals enkele kleinere kandidaten.

Het andere extreem: Mélenchon
Net als Le Pen, zit ook Mélenchon op een extreme flank, maar dan ter linkerzijde. Hij profiteert van de misère bij de PS, die met hun eveneens vrij linkse kandidaat Benoît Hamon niet overtuigt. Mélenchon debatteert daarentegen goed en komt sympathieker over dan in 2012, toen hij regelmatig journalisten afbekte. Op de verkiezingsavond toont hij weer zijn chagrijnige gezicht met en hele zure reactie op de uitslag. Dan maar het echte werk, moeten desalniettemin eel kiezers gedacht hebben, wat vooral de laatste weken een enorme opkomst van Mélenchon betekent. De Franse pers schrijft zijn vingers blauw om te benadrukken dat Frankrijk niet beter af is met hem dan met Marine Le Pen. Wat deugt er allemaal niet aan zijn programma? Het gaat vooral om zijn ideeën de pensioenleeftijd te verlagen naar 60 jaar, het nationaliseringen van nutsbedrijven, EU verdragen te heronderhandelen en dat hij het Venezuela van Chavez als voorbeeld stelt. Tel daarbij op dat zijn programma niet financieel onderbouwd is, hij gesteund wordt door de Franse communisten en zich tegenwoordig in een soort Mao jasje hult. Toch is zijn vierde plek met meer dan 19% zeer respectabel.

Burn-out bij de PS
De PS heeft een dramatisch lage score: 6%. Hamon is door kiezer gewogen en te licht bevonden. Zijn betoog voor ondermeer een basisinkomen, een robotbelasting en erkenning van de burn-out voor de ziektenkostenverzekering worden als onbetaalbaar of niet als prioritair gezien. De hoge score van zowel Macron als Mélenchon zijn een voorteken van een scheuring binnen de PS. De rechtervleugel kan zich aansluiten bij En Marche! van Macron, terwijl La France insoumise van Mélenchon onderdak kan bieden aan linkse socialisten. Het is de vraag wat er daarna van de PS overblijft.

It’s the economy stupid
Bill Clinton zei het al in 1992: it’s the economy stupid! De grote onvrede in Frankrijk wordt mede gevoed door werkloosheid en fabrieksluitingen. Mensen die vroeger bij wijze van spreken aan de lopende band stonden, komen nauwelijks aan de bak. Het economisch hart van het land klopt in en rondom Parijs, maar in het uitgestrekte omringende land (Frankrijk is 12 tot 13 keer zo groot als Nederland) ontbreekt het vaak aan nieuwe economische activiteiten om mensen weer aan een baan te helpen, al wekt de overheid wel verwachtingen. Dit drijft wanhopige kiezers in de armen van Marine Le Pen, zeker als zij het idee krijgen dat voor immigranten en vluchtelingen wel gezorgd wordt. De toenemende vluchtelingenstroom en de schrijnende toestand in het kamp bij Calais hebben haar daarbij in de kaart gespeeld.

Frankrijk gaat sinds januari 2015 ook gebukt onder een serie afschuwelijke terroristische aanslagen, maar dat heeft opvallend genoeg geen grote rol gespeeld in de verkiezingen, zelfs niet met de aanslag op de Champs-Elysées drie dagen voor de eerste ronde. De regering Hollande heeft vanaf januari 2015 maximaal ingezet om terug te slaan richting IS door luchtaanvallen. Daarnaast patrouilleren nog steeds overal militairen en politie en zijn er veelvuldige securitycontroles, zoals de Fransen nog dagelijks ondervinden. De roep om meer maatregelen bleef daarom beperkt en heeft Le Pen electoraal gezien niet veel opgeleverd.

Le Pen is voorstander van economisch patriottisme en wil af van de euro. Minder dan 30% van de Fransen deelt deze laatste mening: op economisch gebied overtuigt Le Pen niet. Zij moet het hebben van haar imago als kandidaat van het volk tegenover de oud-bankier. Haar familienaam en haar partijnaam worden zorgvuldig vermeden in deze campagne. Veel Fransen krijgen daarvan een vieze bijsmaak vanwege haar omstreden vader Jean-Marie.

Een beetje integer bestaat niet
De onverwachte kandidaat Fillon wint de voorverkiezingen van Les Républicains in november 2016 op zijn integriteit en verliest de eerste ronde op 23 april door zijn uiteindelijke gebrek aan integriteit. In de grote achterdocht die Franse kiezers al hebben tegen de partij van Chirac en Sarkozy, trekt hij kiezers over de streep met degelijkheid en betrouwbaarheid. Fillon komt in een politieke achtbaan terecht doordat hij eerst stelt dat een kandidaat zich moet terugtrekken indien er justitieel onderzoek tegen hem loopt. Als dat justitieel onderzoek daadwerkelijk tegen hem gestart wordt vanwege ondermeer de vermeende spookbaan van zijn vrouw als parlementair assistent, staat zijn positie zwaar onder druk en wordt zelfs gespeculeerd over een andere kandidaat. Fillon besluit dat hij wel kan aanblijven ondanks het justitieel onderzoek omdat hij dit als een politiek complot ziet: hij is dus uitzondering op zijn eigen regel.

Weg favorietenrol: Fillon zakte weg in de peilingen is redelijk opgekrabbeld door 20% te behalen, maar is uit de tweede ronde gehouden door Nicolas Dupont-Aignan. De score van 5% van deze afvallige partijgenoot, die zich ideologisch tussen Fillon en Le Pen heeft genesteld, zou hem met gemak tegenover Macron hebben geplaatst. Les Républicains zullen minder bevreesd zijn over hun toekomst dan de socialisten, maar hebben baat bij een integer imago. Niet alleen de pers, maar uiteindelijk ook de kiezers hebben aangegeven niet alles meer te pikken. Een jongere garde aan het roer kan daarbij helpen. Overigens is bijna de helft van de kiezers op Fillon boven de 70 jaar, wat ook te denken geeft.

Opmars Macron
Emmanuel Macron heeft een huzarenstukje afgeleverd. Zonder eigen politieke partij maar met de beweging En Marche! die pas in april 2015 is opgericht, heeft de optimistische Macron zich vanuit het niets op de eerste plek van het podium gehesen. De Nederlandse pers spreekt ten onrechte van een sociaalliberale kandidaat, maar hij presenteert zich steevast als progressieve kandidaat, die noch links noch rechts is. Hij speelt in op de onvrede over bijna vijftig jaar polarisatie tussen de twee gevestigde linkse en rechtse blokken rondom le Parti Socialiste en Les Républicains, waar veel Fransen hun buik van vol hebben.

Met name de twee laatste presidenten Hollande en Sarkozy zijn in die zin een dodelijke combinatie voor hun eigen partijen. De socialisten verbreken vooral verkiezingsbeloften: de grote werkloosheid is nauwelijks afgenomen en werknemers worden daarbovenop nog minder beschermd door de afbouw van hun rechten en wettelijke bescherming. Bovendien zijn de belastingen toegenomen, wat slecht uitpakt voor de koopkracht. De Republikeinen lijken vooral voor zichzelf te zorgen en hun naam is verbonden aan schandalen en affaires. Inhoudelijk zetten zij in op grote bezuinigingen, het opschroeven van de werkweek en het terugdringen van het aantal ambtenaren. Dat geeft alsnog dat veel mensen voor hun baan vrezen en Les Républicains geen prettig alternatief vinden. Macron bezuinigt ook maar aanzienlijk minder, wil ondernemerschap bevorderen (zoals start-ups) en met een flexibeler arbeidsrecht het land economisch weer op gang brengen. De duur van de werkweek maakt hij afhankelijk van leeftijd en arbeidsjaren. Europa en met name Duitsland zijn voor hem onontbeerlijk voor economisch groei. Dit klinkt kiezers net wat prettiger in de oren dan het strenge programma van Fillon.

De vergelijking met andere charismatische, jonge politici dringt zich op: Kennedy, Obama of de huidige Canadese premier Trudeau. Vooralsnog is er geen Messias-achtige stemming rondom Macron, behalve bij zijn directe achterban. Hij wordt niet gepresenteerd als de kandidaat van de hoop, daar zijn de Fransen net wat te nuchter voor en tempert torenhoge verwachtingen, zoals Obama in 2009 overkwam. Zoals vaak in de Franse politiek heeft hij het zo ver gebracht omdat kiezers vooral tegen andere kandidaten zijn. Ook moet nog bezien worden of hij inderdaad een absolute meerderheid in het Franse parlement achter zich kan krijgen na de parlementsverkiezingen in juni en met welke ministers hij aan de slag gaat. Tegelijkertijd kan hij met zijn jeugdige en enthousiaste uitstraling Frankrijk meer elan geven in de wereld en het land een moderner imago geven.

7 mei 2017

Over twee weken gaan Macron en Le Pen tegen elkaar op. Dat zal een harde campagne opleveren, omdat het Front National nog nooit zo dicht bij de macht is geweest. Macron weet zich gesteund door linkse kandidaten en hun kiezers en de gematigde vleugel van Les Républicains, die nooit op Le Pen zullen stemmen. 60% van de stemmen ligt in zijn bereik, zeker met de oproep van Fillon en Hamon op zak om niet op het Front National te stemmen maar op hem. Op de verkiezingsavond zegt hij “de president voor alle Franse volkeren te willen worden, voor alle patriotten tegenover de dreiging van de nationalisten”. Macron moet daarvoor nog twee weken lang zijn koelbloedigheid bewaren, geen onderwerp worden van schandalen of onthullingen, een televisiedebat met Le Pen goed doorkomen en dan kan hij fluitend met zijn Brigitte zijn intrek nemen in het Elysée-paleis.