De X-factor: Wat wil Trump?

De uitverkiezing van Donald Trump heeft de Verenigde Staten en de rest van de wereld verrast. Deze verrassing komt voort uit de mate van zekerheid waarmee men dacht dat Hillary de volgende president ging worden. De wijze waarop Trump zich de afgelopen anderhalf jaar manifesteerde zorgt ervoor dat naast verrassing ook angst en onzekerheid emoties zijn die op dit moment de boventoon voeren.

Vooral die laatste emotie – onzekerheid – is zeker niet enkel voor behouden aan diegene die verbolgen en geschrokken zijn over Trump’s racistische, misogyne en opruiende uitspraken en insinuaties tijdens de campagne. Maar het feit dat hij tijdens de campagne zich meermaals heeft laten ontvallen alles te doen en zeggen wat op dat moment nodig is om verkozen te worden, dat er zoiets is als een ‘presidentiële’ Trump die na de verkiezingen zijn intreden zou doen, dat deze onzekerheid is aangewakkerd. Het Hillary-kamp blijft zich nog altijd zorgen maken om de dingen die hij heeft gezegd over bijvoorbeeld vrouwen en minderheden en of hij niet midden in de nacht in een twitterfittie terecht komt met een andere wereldleider. Maar op beleidsniveau tast iedereen nog in het duister en weet nog niemand precies hoe heet de soep gegeten wordt.

donald_trump_28757578404Nu Trump zich voorbereidt op de verhuizing naar het Witte Huis, bevindt hij zich in een specifieke fase van zijn presidentschap: elke keuze die hij de komende weken gaat maken zal grote consequenties hebben. Van het eerste wetsvoorstel tot de benoeming van zijn kabinet. Democraten zijn niet bij voorbaat de enige oppositie en niet alle republikeinen zijn automatisch zijn bondgenoten. Trump kon zich tot nu toe profileren als outsider, maar krijgt nu te maken met een krachtenveld bestaande uit de gevestigde orde van republikeinen: zijn meest rechtse aanhangers die hem vanaf het begin van zijn kandidatuur trouw hebben gevolgd en de blanke lager opgeleiden uit de swing states die hem het presidentschap bezorgde. En bovendien is er dan nog de grote onbekende: wat wil Trump zelf?

De beloftes aan zijn kiezers

Trump heeft niet veel inhoudelijke beloftes gemaakt, maar degene die hij maakte waren koren op de molen van zijn meest fanatieke aanhang. Herroepen en vervangen van Obamacare, het installeren van conservatieve rechters voor het hoger gerechtshof, het deporteren van alle illegalen immigranten, zorgen voor controle op wie er het land in komt, het bouwen van de muur op de grens met Mexico en het annuleren van handels- en klimaatverdragen die in zijn ogen nadelig zijn voor werkend Amerika.

Obamacare herroepen komt rechtstreeks uit het handboek van de republikeinen en is braaf door Trump overgenomen, terwijl hij in het verleden weleens heeft laten optekenen voor een, in de ogen van de republikeinen, nog veel linksere variant te zijn. Maar waar de afgelopen jaren de republikeinen veilig konden proberen om Obam-care te herroepen in de wetenschap dat Obama toch zou vetoën, is dat nu niet meer het geval. Trump heeft dus de stemmen, mits men wat wetgevingstrucs uithaalt, om Obamacare verleden tijd te maken. Resultaat: 20 miljoen Amerikanen zonder zorgverzekering die over twee jaar weer naar de stembussen gaan. En een deel van deze groep heeft net laten zien op de kandidaat te stemmen, die in hun ogen hun eigen levenssituatie het meest bevoordeelt; afgelopen week was dat Trump, maar de twee verkiezingen daarvoor was dat Obama. De vraag is dus of Trump en de republikeinen de daad bij het woord durven te voegen.

Ten aanzien van zijn immigratiebeleid dient zich vervolgens het volgende probleem aan. De voorgestelde muur en de deportatiedienst kosten bakken met geld. En waar Donald Trump zijn meest rechtse aanhang schatplichtig is op dit thema, zijn het de republikeinse leden van het huis van afgevaardigde en de senaat die liever een kleiner begrotingstekort zien, dan een langere muur. De vraag is dus of alle republikeinen hem dit gunnen, terwijl de democraten alles zullen doen om dit te blokkeren.

Enige echte overwinning als het gaat om binnenlands beleid, zou het benoemen van een rechter voor het hooggerechtshof zijn. Op korte termijn zal dit het goed doen bij het republikeinse electoraat. Maar in een land waar bijvoorbeeld het homohuwelijk voortaan ook op brede steun kan rekenen, lijkt dit een achterhoedegevecht dat op langere termijn zelfs potentieel schadelijk zou kunnen zijn voor de republikeinen en voor het aanzien van het hooggerechtshof als instituut.

Trump en de Haviken

In West-Europa kijken we ondertussen vooral angstvallig naar Trump’s buitenlandbeleid. Uiteraard zal president Trump qua symboliek en uitstraling een trendbreuk met Obama blijken. Toch hoeven we er ogenschijnlijk niet bang voor te zijn dat hij bijvoorbeeld net als Bush Jr. met twijfelachtige bewijsvoering een grootschalig conflict zal beginnen. Sterker nog, Trump lijkt een meer isolationistische aanpak voor te staan die in zekere zin aansluit op Obama’s buitenlandbeleid. Hoewel ingegeven door andere motieven, is het Obama die vaak de afweging maakt wat het belang is van de V.S. ten opzichte van andere landen. Daarbij realiseert Obama zich dat, als het belang voor de Verenigde Staten kleiner is, andere landen bereid zullen zijn militair verder te gaan. Dan toch militair ingrijpen in dit soort gebieden is in eigen land niet populair.

Op Trump zijn ‘plan’ om ISIS snel te verslaan na, lijkt hij geneigd om enkel als het Amerikaanse belang in het geding is militair in te grijpen. Trouwens is zijn plan om ISIS te verslaan door familieleden van strijders te bombarderen, iets waarvan je mag geloven dat het militairen apparaat dit niet toelaat. Bovendien zou ISIS best eens van kalifaat gereduceerd kunnen zijn tot terroristische groepering, op het moment dat Trump wordt geïnaugureerd. Kans dus dat hij zich vervolgens terugtrekt achter de eigen grenzen, al dan niet achter een muur. Dit is wederom in scherp contrast tot de republikeinen, waar zogenaamde Haviken als senatoren John McCain en Lindsay Graham de afgelopen jaren de woordvoerders waren voor het buitenlandbeleid. Zij roepen om de haverklap om militair ingrijpen. Trump gaat dus wellicht een zelfde discussie in eigen partij tegemoet, als die Obama de afgelopen jaren met de haviken uit zijn partij moest voeren, waaronder Hillary Clinton.

Eerste ‘buitenland-overwinning’ van Trump zou het TTIP akkoord kunnen worden, want tijdens de verkiezingen was er slechts één kandidaat, Johnson van de Libertarische partij , die voor dit akkoord was. En hoewel Obama en Paul Ryan, leider van de republikeinen in het huis van afgevaardigde, akkoord leken over TTIP, lijkt het er niet op dat Obama en Ryan dit er de komende weken doorheen zullen drukken. Zeker aangezien Ryan nog niet helemaal in genade is aangenomen door Trump, nadat hij tijdens de campagne iets te vaak afstand nam van de uiteindelijke president.

In zekere zin zouden beide ontwikkelingen voor Europa wel eens ‘goed’ kunnen uitpakken. Het TTIP-akkoord is immers ook in Europa niet bepaald populair. Bovendien zal de Europese Unie gedwongen zal zijn haar positie op het wereldtoneel te herijken, op gebied van handel maar ook als het gaat om bijvoorbeeld mensenrechten en hoe op te treden in conflictgebieden, wanneer de regering van Trump het eigen Amerikaans eigenbelang centraal zet in buitenlands beleid.

Democraten en Trump: een surrealistische alliantie

Maar Trump was tijdens de verkiezingen voor het deel van het electoraat dat uiteindelijk de beslissing bracht vooral de vertegenwoordiger van verandering. Men wil werk en men wil een overheid die in hun ogen minder corrupt is en meer ten dienste van hen staat. Werk wil Trump brengen door belastingen te verlagen en bijvoorbeeld door te investeren in infrastructuur. Het bijzondere is dat dit ook op het lijstje van Hillary stond, en Obama het al eerder heeft geprobeerd. Dit levert werk op in eigen land, bestedingen gaan omhoog en hij houdt daarmee een belofte naar zijn kiezers. Enig probleem, dit kost geld en zijn eigen republikeinen hebben een meerderheid en lijken liever de overheidstekorten en schulden te willen terugbrengen, dan op Keynesiaanse wijze te gaan investeren.

Even interessant om in de gaten te houden is het hervormen van het politieke systeem zelf. Trump zei dat dit systeem ‘rigged’ is en dat hij als outsider het politieke moeras van Washington zou gaan droogleggen. Een manier om dat te doen, zou zijn om het aantal keer dat iemand verkozen kan worden voor het huis van afgevaardigde en de senaat te beperken. En een tweede manier zou zijn om de regels voor politieke donaties aan te pakken, iets waartegen hij vaak ageerde tijdens zijn campagne. Beide kunnen vooral bij de republikeinen niet op enthousiasme rekenen maar bij de democraten, waar Bernie Sanders een stap zal zetten in het machtsvacuüm dat Obama en Clinton achter lieten, zal dit beter worden ontvangen.

Het optrekken met de democraten op één van deze onderwerpen zou echter ook kunnen zorgen voor politieke wraak van republikeinen. Trump die zich tijdens de campagne liet voorstaan op zijn onderhandelingsvaardigheden zal ze hierbij allemaal ongelofelijk hard nodig hebben.

Tot slot

Gaat er iets fundamenteels veranderen? Jazeker, want Trump is alleen al qua persoonlijkheid een ander persoon dan Obama. Maar dat wil niet zeggen dat Trump iets of niets gedaan krijgt. De discussies over zijn controversiële campagne zijn nog niet klaar, maar er zijn tal van groepen die hem graag zien mislukken of bij het minste of geringste zullen proberen pootje te lichten. Eén zekerheid lijkt in ieder geval dat Trump onvoorspelbaarder is dan bijna al zijn moderne voorgangers. Die onvoorspelbaarheid geldt voor zowel de keuzes die hij gaat maken in de samenstelling van zijn kabinet tot, het beleid dat hij gaat voeren. Maar belangrijker is dat deze onzekerheid door iedereen wordt gevoeld: van republikein tot democraat en door de hele wereld.

Bart van Grevenhof is programma manager Ondernemerschap bij de Hogeschool van Amsterdam. Op jonge leeftijd begonnen met het volgen van verkiezingen en algemene beschouwingen en schrijft af en toe een stukje om niet altijd vrienden en familie lastig te hoeven vallen met allerlei bespiegelingen over de politiek.

Foto CC: Gage Skidmore