China: vriendelijke reus of boze draak?

Eén van mijn belangrijkste drijfveren om voor Political Minds te schrijven over Chinese politiek, was mijn verbazing over hoe weinig wij eigenlijk weten over China. In het heetst van de Amerikaanse voorverkiezingsstrijd krijgen Nederlanders televisiekijkers dagelijks analyses voorgeschoteld van de peilingen in Amerikaanse Staten (Arjan Lubach hekelde al die aandacht treffend: https://www.youtube.com/watch?v=KYxU2vwCi38). Nu is het natuurlijk lastig om over verkiezingen in China te schrijven; domweg omdat die verkiezingen er niet zijn. Niet iedereen hoeft benieuwd te zijn wie de CCP tot partijsecretaris benoemt van de provincie Guangdong (100 miljoen inwoners). Hoe één op de vijf mensen op aarde wordt bestuurd verdient echter meer aandacht.

By Caseman - own work, Pentax *ist D, reduced, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1658439
By Caseman – own work, Pentax *ist D, reduced, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1658439

Ondertussen begin ik mij ook iets anders af te vragen: stel dat ik geïnteresseerd via de Nederlandse media het nieuws over China volg, wat weet ik dan eigenlijk? Het afgelopen jaar nam ik aan de hand van actuele thema’s over China in de Nederlandse media een kijkje achter het nieuws (zie mijn artikelen voor Idee en Political Minds). Het beeld dat uit die media over dat enorme land ontstaat is vaak vertekend. Allereerst is het de vraag welk nieuws de Nederlandse televisie of kranten haalt. Vaak is dat voorbehouden aan spektakel (militaire parades of kopstukken die van hun voetstuk vallen in anti-corruptiecampagnes) of lachwekkende onderwerpen (een verbod op ‘gekke’ architectuur). Bereikt het nieuws onze journaals of dagbladen, dan is de kans groot dat het voor Westerse consumptie behapbaar is gemaakt. Joris Luyendijk beschreef in Het zijn net mensen al hoe moeilijk het voor verslaggevers is om een goed beeld te geven van wat er in een onbekend land echt gebeurt.

Al sinds Marco Polo en Gonzalez de Mendoza blijkt hoe sterk de beeldvorming afhankelijk is van de verteller. Niet alleen of een medium een correspondent in China heeft is belangrijk, maar ook wie die correspondent is doet ertoe. In het verleden drukte de onlangs overleden sinoloog en correspondent Willem van Kemenade nadrukkelijk een stempel op het beeld dat NRC lezers van China kregen. De Chinese taal vormt daarbij een belangrijk obstakel. In Langs de oevers van de Yangtsze toont Ruben Terlou bijvoorbeeld aan wat er kan gebeuren als de documentairemaker zelf het Chinees beheerst en rechtstreeks tot zijn onderwerp kan doordringen. Dit in tegenstelling tot veel Nederlandse kranten die als zij hun pagina’s vullen over China afhankelijk zijn van andere Westerse bronnen, zoals de New York Times, BBC of The Guardian.

Ons beeld van China wordt bovendien sterk beïnvloed door ontwikkelingen in onze eigen omgeving. Zelfs wie nooit in China is geweest heeft toch een beeld van het land. Door de eeuwen heen veranderde ons beeld over China bijvoorbeeld met de relatie tussen Nederland en China: van bevoorrechte handelspartner, werd China onder Mao een ideologische vijand om na de hervormingen van Deng Xiaoping langzaam terug te keren op het wereldtoneel. Vandaag de dag vormen onrust op de aandelenmarkt en nationalisme in de Chinese Zeeën bedreigingen voor de stabiele Westerse orde. Garrie van Pinxteren van Instituut Clingendael constateert dat China’s rise has inspired fear and negative feelings towards China. These may consciously or subconsciously have an influence on our selection of news and the way it is presented in Europe”. 

Wat kunnen we weten over andere landen, de mensen die er wonen en hoe zij worden geregeerd? De komende tijd ga ik voor Political Minds op zoek gaan naar hoe wij ons een beeld vormen van andere politieke systemen. In een serie blogs probeer ik antwoord te krijgen op de vraag hoe het Nederlandse beeld over China vorm krijgt. Mijn zoektocht begint de komende weken bij de Nederlandse kranten en televisie: de Volkskrant, NRC Handelsblad en Trouw.