Politieke aardverschuiving in Taiwan

Vorige week zorgde de Taiwanese kiezers voor een politieke aardverschuiving in Taiwan. Dat Tsai Ing-wen tot de eerste vrouwelijke President van het land werd gekozen was al lang geen verrassing meer. De meerderheid die haar partij (DPP) in het Parlement (Yuan) behaalde maakte de afgang van de KMT compleet. In tegenstelling tot haar voorganger als DPP President Chen Shui-bian (2000 – 2008), heeft de DPP nu ook een meerderheid de Yuan zodat de KMT niet opnieuw beleid kan frustreren. Maar dat verhaal heeft u allemaal in de Nederlandse kranten kunnen lezen. Op de achtergrond van dit schouwspel speelde zich nog een interessante ontwikkeling af: de groeiende invloed van jonge kiezers en politici op de Taiwanese politiek. Terwijl Noorderslag niet uitgepraat raakte over de coupe van het New Wave Collective, zo veroverde de New Power Party (NPP) zich een plaats tussen de gevestigde politieke orde in Taiwan.
Hoe belangrijk waren die banden met China nou echt?

Gedurende de hele verkiezingscampagne was de relatie met China als verkiezingsthema nooit ver weg. In de laatste weken voor de verkiezingen nam president Ma een hotline met de Communistische broeders op het vasteland in gebruik. Tijdens het laatste verkiezingsdebat tussen de drie presidentskandidaten benadrukte Tsai Ing-wen nog eens hoe gevoelig die verhouding ligt door te verklaren dat zij nooit zal investeren in China. Een bijzondere belofte: zou Mark Rutte ooit moeten beloven nooit in Duitsland te investeren om kiezers te overtuigen? Die belofte was wellicht meer gericht op de nauwe financiële belangen die KMT politici onderhouden met China dan op de Chinese economie. De Taiwanese anti-Chinese gevoelens werden vervolgens nog eenmaal de hoogte in gejaagd toen een Taiwanees zangeresje (Chou Tzuyu) van een Koreaanse K-pop band (Twice) zichzelf voor de camera moest verontschuldigen voor het zwaaien met een Taiwanese vlag (https://www.youtube.com/watch?v=t57URqSp5Ew).

Van zonnebloem tot derde macht

Op de achtergrond speelde die relatie met China nog een andere rol. Taiwanese jongeren identificeren zich steeds minder met China en meer de Taiwanese democratie. Tegelijkertijd hebben zij de afgelopen jaren het meest te lijden gehad onder de matige economische prestaties van de KMT-regering. De afkeer van de jeugd voor de huidige generatie politici komt misschien vooral voort uit de nauwe banden tussen de politieke elite (KMT) met het Taiwanese bedrijfsleven en de CCP in Beijing. Niet voor niets staat de KMT ook wel bekend als “KMT inc”. Die afkeer wordt nog voelbaarder als je beseft dat de KMT een steenrijke politieke partij is: afgelopen jaar bezaten de Nationalisten ongeveer €830 miljoen. Een kapitaal dat hun over 2014 alleen al ruim €27 miljoen aan rendement opleverde. Tsai’s belofte om niet in China te investeren was daarom vooral aan de jeugd gericht: “ik zal de verhouding met China niet gebruiken om mijzelf te verrijken’. Ondertussen gaan er al verhalen rond over hoe de KMT zijn kapitaal in veiligheid brengt, onder andere in China.

Twee jaar geleden richtte de woede van de jeugd zich tegen een handelsverdrag dat de KMT sloot met de CCP. De jongeren van de Zonnebloem Beweging ging de straat op om te protesteren tegen dit verdrag dat vooral aan de KMT gelieerde bedrijven en ondernemers zou bevoordelen en bovendien (deels) de democratische controle omzeilde. En dat terwijl de economische groei van Taiwan achterblijft en een groot deel van de (jongere) bevolking helemaal niet profiteert van de ‘verbeterde’ relaties met China. Er heerste kortom een sterk gevoel van afstand tussen de regering en het volk, een thema waar ook Tsai Ing-wen in de campagne op inspeelde.

De leiders van die Zonnebloem Beweging hebben deze verkiezingen aangegrepen om de dynamiek van de protestbeweging om te zetten in een politieke beweging. Samen met andere nieuwkomers, zoals een Groene Partij en een Sociaal Democratische Partij, vormen zij nu de zogenaamde ‘derde macht’ in de Taiwanese politiek. Hoewel het aantal zetels van de NPP ver achterblijft bij dat van de twee nog altijd gevestigde machten (DPP en KMT), is de invloed van de nieuwe politici op de Taiwanese politiek groot. Het sterkst kun je dat zien in de thema’s op de politieke agenda: de Taiwanese politiek wordt nu gedomineerd door progressief liberale thema’s zoals democratische waarden, sociale gelijkheid en mensenrechten. In reactie op de opkomst van de derde macht heeft ook de DPP zich veel duidelijker uitgelaten over bijvoorbeeld vrouwen- en homorechten. Maar ook op persoonlijk niveau is de invloed groot. Vrijwel alle internationale kranten schreven na de verkiezingen over de zetel die Freddy Lim, de langharige en getatoeëerde zanger van black-metal band Chthonic, veroverde. Lim, naast metalhead ook de jongste voorzitter van Amnesty International in Taiwan ooit, vertelde met een glimlach hoe hij tijdens de verkiezingscampagne door de KMT zelfs was aangevallen op zijn paardenstaart. Scherper kon de tegenstelling tussen de conservatieve politiek van de KMT en de progressieve nieuwkomers wellicht niet worden aangetoond.

Hoe gaat het nu verder? De verkiezingsbijeenkomsten van de NPP trokken een bijzondere internationale gast. Terwijl Freddy Lim zong en aandacht vroeg voor de verdwijning van vijf Hong Kong uitgevers, luisterde in het publiek één van de leiders van de Paraplu Beweging uit die stad mee. Zowel in Taiwan als in Hong Kong lijkt de houding van China vooral te leiden tot een sterker besef van democratische waarden bij jongeren. Het is dus interessant hoe jongeren in Hong Kong de komende jaren zullen reageren op de invloed van China op de stad. Maar er zijn meer landen die een lastige relatie met China hebben. Neem bijvoorbeeld Vietnam (94 miljoen inwoners): net als Taiwan en Hong Kong economisch afhankelijk van het buurland, maar met een groeiende middenklasse en steeds meer kritische jongeren die op social media hun cynisme over het Communistische regime in hun land niet onder stoelen of banken steken. Tegelijkertijd blijft het ook spannend hoe China en Taiwan na de beëdiging van Tsai Ing-wen in mei met elkaar om zullen gaan.