Eerste debat US2016: Trump gebarsten, niet gebroken

TrumpAfgelopen nacht barstten de voorverkiezingen voor het eerst echt los, met een debat in twee delen tussen de zeventien kandidaten die hopen de republikeinse nominatie in de wacht te slepen. De ogen van conservatief Amerika – en van politieke junkies wereldwijd – waren vooral gericht op media- en vastgoedmagnaat Donald Trump, die zich met een onconventionele stijl naar de top van de peilingen heeft gestuurd. En hoewel de hoop van velen binnen de gevestigde republikeinse orde dat The Donald volledig door het ijs zou zakken niet uitkwam, kwam Trump er ook niet zonder kleerscheuren vanaf. Zijn campagne is nog niet gebroken, maar de eerste barsten in het succes van de kloploper werden gister wel zichtbaar.

Dwergendebat

Het spektakel begon gister al vroeg in de avond in Cleveland (Ohio), met een debat tussen de zeven kandidaten die niet op voldoende steun in de peilingen konden rekenen om later op de avond op het hoofdpodium aan te mogen sluiten. In een zaal die nog in grote mate leeg was en met weinig kijkers thuis voor de TV, was het aan de ‘zeven dwergen’ van de republikeinse voorverkiezingen om te tonen waarom zij eigenlijk tussen de koplopers zouden moeten staan. Daarmee werd het dwergendebat meteen een bepalend moment voor Rick Perry, Rick Santorum, Bobby Jindal, Carly Fiorina, Lindsey Graham, George Pataki en Jim Gilmore; wie zich nu niet onderscheidt, zal de tweede divisie waarschijnlijk nooit ontstijgen. Fiorina, de enige vrouw in de republikeinse voorverkiezingen, slaagde er goed in om zichzelf in de schijnwerper te plaatsen. De voormalige topvrouw van Hewlett-Packard – zonder enige politieke ervaring – toonde zich niet alleen bekwaam op onderwerpen als economie en werkgelegenheid, maar kwam ook helder en doortastend uit de hoek op andere thema’s zoals buitenlands beleid. Ze oogstte veel lof bij haar medekandidaten en journalisten en werd vrij universeel uitgeroepen als winnaar van het debat. Grote kans dus dat zij de komende tijd de weg naar boven een beetje in kan gaan zetten. Of het dwergendebat echter relevant genoeg was om nu echt potten te kunnen breken, valt te bezien.

In datzelfde debat deed ook Perry, de voormalige gouverneur van Texas en in die rol opvolger van George W. Bush, goede zaken. Vier jaar geleden was hij ook kandidaat en werd hij door velen zelfs beschouwd als één van de favorieten. Hij faalde echter, vooral in de debatten, en werd te dom bevonden voor het presidentschap. Inmiddels lijkt hij geleerd te hebben van die ervaring en is hij sterker terug gekeerd. Hij toonde zicht kwetsbaar waar nodig – hij gaf ruiterlijk toe vier jaar geleden niet klaar geweest te zijn voor het presidentschap – zat duidelijk beter in de materie maar kon nog wel terugvallen op de charme en humor die hem zo geliefd maken in Texas. Gevraagd of hij Hillary Clinton in twee woorden kon beschrijven, kwam Perry scherp uit de hoek. “Let’s use three: good at email”, zei de Texaan in verwijzing naar de recente controverse rond de mailserver die Clinton gebruikte als minister van Buitenlandse Zaken. En op de vraag wat Perry tijdens zijn eerste dag als president zou doen, mocht hij gekozen worden, was hij ook helder: hij zou zoveel mogelijk slecht beleid van president Obama ongedaan maken. “It’s gonna be a long day”, zo voegde hij daar aan toe. Perry toonde een charme en humor die deed denken aan George W. Bush in zijn beste dagen en die werd er president mee. Of het ook nu voldoende zal zijn valt te betwijfelen, maar Perry lijkt zijn belangrijkste demonen van vier jaar geleden te hebben overwonnen. Voor de andere vijf kandidaten in het dwergendebat rest vermoedelijk weinig anders dan een stille dood van een kandidatuur die nooit van de grond is gekomen.

Hoofdgerecht

Het hoofdgerecht van de avond begon echter pas om 21u lokale tijd, toen de tien kandidaten die aan kop gaan in de peilingen, het tegen elkaar opnamen. Vooraf was de verwachting dat veel zou draaien om Donald Trump, die zich met zijn controversiële uitspraken over onder andere Mexicanen en oorlogsveteraan en voormalig presidentskandidaat John McCain de woede van de gevestigde orde van zijn partij op de hals heeft gehaald, maar desondanks aan de leiding gaat in de peilingen. En in die verwachting stelde het debat zeker niet teleur. Hoewel het niet zozeer de overige kandidaten waren die hun pijlen op The Donald richten, zagen de debatleiders het als hun verantwoordelijkheid om Trump het vuur aan de schenen te leggen. Vooral Megyn Kelly had haar vizier op de mediamagnaat gericht en confronteerde hem herhaaldelijk met zijn uitspraken en gedrag uit het verleden, die volgens velen een republikein en een presidentskandidaat onwaardig zijn. Zo pakte ze hem aan op zijn neerbuigende opmerkingen over vrouwen en hield ze hem een spiegel voor over eerdere liberale uitspraken van hem rond abortus, gezondheidszorg en wapenbezit. Ook Chris Wallace, één van de twee andere debatleiders, deed een duit in het zakje door Trump te confronteren met de vier bedrijven die hij bewust failliet heeft laten gaan en de consequenties daarvan voor werknemers en investeerders. Is dat het leiderschap dat Amerika nodig heeft?

Zijn trouwe fans zullen er niet door van de wijs zijn gebracht; zijn breuk met de manier waarop de politieke elite zich normaal gedraagt, wordt door veel kiezers juist gewaardeerd. Maar het werd, soms pijnlijk, duidelijk dat Trump op deze aanvallen eigenlijk geen weerwoord had. Hij haalde zijn schouders op, deed alsof het allemaal heel normaal was en vond dat hij alleen maar werd aangevallen omdat hij niet politiek correct is. Maar veel kijkers hebben ook gezien, en dat werd bevestigd door een klein onderzoekje dat FOX News zelf direct na het debat hield in een focusgroep, dat Trump net als veel andere politici eigenlijk geen antwoord geeft op vragen die hem niet uitkomen. Bovendien wist hij niet meer inhoud te brengen dan in de oppervlakkige speeches en mediaoptredens die hij de laatste tijd heeft gehouden. ‘Veel geblaat maar weinig wol’ zal zijn trouwe fans misschien niet veel uitmaken, maar nieuwe kiezers heeft hij er ook niet mee aan zich weten te binden. Het meest pijnlijke moment voor Trump kwam echter helemaal in het begin van het debat, toen de debatleiders alle kandidaten vroegen of ze zich onvoorwaardelijk achter de persoon zouden scharen, die de republikeinse nominatie uiteindelijk in de wacht zal slepen. Alleen Trump kon die vraag niet bevestigend beantwoorden en wilde zelfs niet uitsluiten dat hij als onafhankelijke kandidaat een gooi naar het presidentschap zou doen, mocht hij de voorverkiezingen verliezen. Als hij echter het republikeinse electoraat op die manier verdeelt, biedt hij de democraten de overwinning op een presenteerblaadje aan. En dus leidde zijn opmerking tot boe-geroep uit de zaal en zijn de eerste barsten in zijn kandidatuur zichtbaar geworden.

Winnaars en verliezers

Hoewel Trump zijn kandidatuur dus wellicht niet echt geholpen heeft, gaat het te ver om het debat voor hem als verloren te beschouwen. Daarvoor heeft hij al te veel momenten gehad waarop hij door commentatoren dood werd verklaard, zonder dat zijn peilingen eronder leden. Sowieso is het lastig om duidelijke winnaars en verliezers aan te wijzen voor het debat gister. Daarvoor waren de onderwerpen die aan bod kwamen te divers, waren de kandidaten teveel bezig om zichzelf voor het eerst voor te stellen aan de kiezers en kwam het debat niet voldoende los. Voor Ben Carson leek het niveau gister wat te hoog gegrepen, hoewel hij aan het eind wat meer loskwam en de lachers op zijn hand kreeg. Jeb Bush en Scott Walker, de nummers twee en drie in de peilingen, vielen niet echt op, maar maakten ook geen fouten. Bush koos er vooral voor om een andere toon aan te slaan dan Trump om zo het contrast duidelijk te maken, maar hakkelde af-en-toe en leek er na een lange periode buiten de politiek weer in te moeten komen. Walker kwam pas los toen hij over economie en werkgelegenheid in Wisconsin kon praten, de staat waar hij gouverneur van is. Beiden hebben niet voldoende gedaan om de status van favoriet waar te maken, maar hebben ook geen fouten gemaakt die ze zal doen dalen in de peilingen.

Als je dan winnaars kan aanwijzen, kom je vooral bij John Kasich en Marco Rubio terecht. Kasich speelde als gouverneur van Ohio een thuiswedstrijd en was bereid om een ander geluid te laten horen dat zijn tegenstanders. Zo legde hij zich, in tegenstelling tot de rest, neer bij het besluit van het hooggerechtshof om het homohuwelijk toe te staan en gaf hij zelfs aan recent op zo’n huwelijk van een vriend van hem te zijn geweest. Dat ligt misschien niet goed bij de conservatieve elite van zijn partij, maar wel bij veel jonge (republikeinse) kiezers die ontvankelijk zullen zijn voor zijn eigen en eerlijke geluid. En Rubio toonde zich gedurende het hele debat eloquent, grappig en de meest gepolijste politicus. Hij slaagde er goed in om zijn eigen familiegeschiedenis als kind van Cubaanse immigranten te linken aan zijn motivatie en standpunten en bood een positief en enthousiast geluid in een veld van republikeinse cynici die toch negatiever naar de wereld kijken. Maar zijn verhaal en uitstraling lieten hem soms ook als een jongetje overkomen, nog te naïef en niet klaar om leader of the free world te worden.

Lange strijd

De overige kandidaten waren vooral zichzelf, for better or worse. Rand Paul en Chris Christie tekenden voor de meest verhitte discussie van de avond toen ze in debat gingen over opsporingsmethoden en afluistertechnieken waartegen Paul al jaren strijd, maar die volgens Christie nodig zijn om Amerika veilig te houden. Beiden staan echter bekend als heethoofden en zullen dus niemand verrast hebben met hun optreden. Mike Huckabee is duidelijk ervaren en deed het prima, maar viel niet voldoende op om echt potten te hebben gebroken. En Ted Cruz leek vooral af te wachten in de hoop dat Trump zou instorten en hij zijn kiezers in de armen zou kunnen sluiten als tegenstander van de politieke elite. Daarmee zal hij het verschil ook niet gemaakt hebben.

Gister was slechts de eerste beschieting in een lange strijd die over een jaar tot een climax moet komen als de republikeinen hun keuze definitief gemaakt hebben. Het volgende slagveld zal zich op 17 september voltrekken, als CNN een debat organiseert in California. De kandidaten in het dwergendebat van gister zullen voor die tijd de weg naar boven gevonden moeten hebben, willen ze niet de vergeten kandidaten van deze verkiezingen worden. De vraag is dan ten koste van welke kandidaat dat moet gaan die gister nog op het hoofdpodium stond. Niemand is volledig ingestort en de barsten in de campagne van Trump lijken niet voldoende om hem weg te vagen. Als er daarom één take-away is van het debat van gister, is dat de strijd nog maar net is begonnen. De selectie om van zeventien kandidaten tot één nominee te komen zal nog wel een tijd duren. Of dat de kansen van de republikeinen om het witte huis te heroveren groter maakt, valt te bezien. Want waar zeventien honden vechten om één been, kan er zomaar een democraat mee heen gaan.