Politieke slogans in China: meer dan lege woorden

CPC_slogan,_XinhuamenDenkend aan Azië zie ik rode banieren vol gele karakters langs poorten en gebouwen hangen. Hoewel slogans in ieder land voorkomen (‘Bruggen Slaan’), lijken ze nergens zo’n uitbundig onderdeel van de politiek te vormen als onder de Chinese Communistische Partij (CCP). Vooral Mao Zedong verhief de slogan (kouhao) tot een ware kunstvorm. Hoewel die korte zinnen in het Chinees wel worden gezien als de helderste manier om te communiceren, blinken ze voor westerlingen vaak uit in vaagheid. Dat komt mede door de diepere culturele betekenis die achter slogans schuil gaat. Je moet wel bijna Chinees zijn om die betekenis te kennen. Toch gebruiken westerse media die slogans vaak om Chinees beleid te benoemen, zonder de inhoud van het beleid te verklaren.

Chinese politieke slogans zijn meestal korte, ritmische zinnen bestaand uit vier karakters. Daardoor zijn ze voor de Chinese ontvanger goed te onthouden. De Chinese taal leent zich uitstekend voor deze vorm van communicatie: ieder karakter geeft een woord of idee weer. Het vertalen van zo’n slogan in het Engels of Nederlands levert vaak een veel langer en minder aansprekend resultaat op.

Vage begrippen

Iedere Chinese president probeert via slogans zijn belangrijkste beleid aan het volk over te brengen en de bevolking tot actie te manen. Achter de vage begrippen van die slogans gaan grote politieke wijzigingen (en soms dramatische gevolgen) schuil: “laat honderd bloemen bloeien”, “roei alle vijanden (van de arbeidersklasse) uit”, “smash the four olds” (Culture Revolutie), “de vier moderniseringen”, “hervormen en openstellen” (reform and opening up, economische hervormingen onder Deng Xiaoping), “de vier kardinale principes”, “the three represents” (Jiang Zemin), “bouw een socialistische markteconomie met Chinese eigenschappen”, “de harmonieuze maatschappij” en “the eight honours and eight shames”.

Via de kritiek op de CCP die Zhou Enlai wilde aanmoedigen in de ‘laat honderd bloemen bloeien’campagne en de pogingen van Mao om criticasters van de partij te elimineren tijdens de culturele revolutie, leidt deze opsomming ons naar de economische hervormingen onder Deng Xiaoping en de pogingen om de economische groei en Chinese waarden met elkaar in overeenstemming te brengen. De slogans met de grootste impact worden opgenomen in de Chinese grondwet. Zo schrijven succesvolle presidenten geschiedenis via de Chinese grondwet.

Recente slogans

Ondanks dat President Xi politiek jargon ooit nog als “lege woorden” bestempelde, heeft hij in zijn eerste jaren als roerganger van de CCP twee bepalende slogans gebruikt. Vlak na zijn aantreden presenteerde Xi zijn visie van “de Chinese droom” (Chinese Dream of the Great Rejuvenation of the Chinese Nation). Die woorden lijken een vrije verwijzing naar de Amerikaanse droom, waarin iedereen die bereid is hard te werken de top kan bereiken. Ook Xi spoort Chinese jongeren aan om ambitieus te zijn en hard te werken. Het doel is echter niet individuele rijkdom, maar rijkdom van China als geheel. De term is al opgenomen in de verplichte lesstof op Chinese scholen.

Dit jaar lanceerde Xi Jinping de “Four comprehensives”: comprehensively build a moderately prosperous society, comprehensively deepen reform, comprehensively govern the nation according to law, comprehensively strictly govern the party. Die slogan maakt een heel stuk helderder waar het Xi echt om gaat en speelde een grote rol tijdens de jaarlijkse zitting van het Chinese Volkscongres. Waar Xi de jongeren eerder nog de droom voorhield dat ambitie en hard werken bij zouden dragen aan de rijkdom van het land, zo moeten zij na de teruglopende economische groeicijfers tevreden leren zijn met ‘matige’ welvaart. Voor corrupte leden van de CCP heeft Xi weinig woorden nodig: met harde hand zullen zij uit de partij worden verwijderd. Het is een boodschap die aansluit bij de anti-corruptiecampagne die sinds het aantreden van de nieuwe President het land in zijn grip houdt.

Zo lijken de politieke slogans van Xi een trend te bevestigen: iedere President bevestigt naast zijn politieke visie ook de absolute almacht van de CCP in een ritmische boodschap. Deng Xiaoping bracht economische liberalisering, maar legde tevens in de vier ‘cardinal principles’ uit dat er over socialisme, Volksdemocratie, de alleenheerschappij van de CCP en het Marxisme-Leninisme als ideologie niet te praten viel. Jiang Zemin presenteerde zijn ‘three represents’ als een opgave voor de CCP om zich open te stellen voor meer Chinezen (o.a. ondernemers), maar maakt tegelijkertijd duidelijk dat alleen de CCP een meerderheid kan vertegenwoordigen. “Lege woorden” zijn de slogans niet. Maar of hun werkelijke boodschap overeenkomt met die fraaie karakters valt te betwijfelen.

Foto CC: Wikicommons